Αναφερόµαστε σε ένα κράτος όπου οι υποθέσεις διαφθοράς και διαπλοκής δεν αποτελούν εξαιρέσεις, αλλά έναν κανονικό κανόνα. Από το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, που αποκαλύπτει για ακόµη µια φορά τη διαχείριση δηµόσιου χρήµατος χωρίς κανένα έλεγχο, µέχρι το ανεξέλεγκτο ζήτηµα των υποκλοπών, η χώρα µας βιώνει µια παρακµή των θεσµών που αφήνει πίσω της την εµπιστοσύνη των πολιτών και την πίστη στον δηµοκρατικό διάλογοΗ έννοια του κράτους δικαίου είναι το θεµέλιο πάνω στο οποίο έχει στηριχτεί κάθε δηµοκρατικό πολίτευµα. Όµως, στην Ελλάδα του 2026, όταν η πολιτική και κοινωνική ζωή βυθίζεται σε ένα ατέλειωτο σκάνδαλο πίσω από το άλλο, η επίκληση του κράτους δικαίου µοιάζει περισσότερο µε ανέκδοτο παρά µε πραγµατικότητα. Όχι γιατί η έννοια της δικαιοσύνης και της νοµιµότητας έχει εκλείψει από το πολιτικό λεξιλόγιο, αλλά γιατί η καθηµερινή πρακτική διαψεύδει την ίδια την έννοια.
Αναφερόµαστε σε ένα κράτος όπου οι υποθέσεις διαφθοράς και διαπλοκής δεν αποτελούν εξαιρέσεις, αλλά έναν κανονικό κανόνα. Από το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, που αποκαλύπτει για ακόµη µια φορά τη διαχείριση δηµόσιου χρήµατος χωρίς κανένα έλεγχο, µέχρι το ανεξέλεγκτο ζήτηµα των υποκλοπών, η χώρα µας βιώνει µια παρακµή των θεσµών που αφήνει πίσω της την εµπιστοσύνη των πολιτών και την πίστη στον δηµοκρατικό διάλογο.
Αποσπασµατικές αναφορές
Αυτή η κατάσταση, που καθηµερινά επιβεβαιώνεται µε νέα περιστατικά, προϋποθέτει µια σκληρή αυτοκριτική, όχι µόνο από την πλευρά της κυβέρνησης, αλλά και από τους πολιτικούς θεσµούς γενικότερα. Αντί αυτού, όµως, η κυβέρνηση φαίνεται να περιορίζεται σε αποσπασµατικές αναφορές σε έννοιες όπως το κράτος δικαίου, χωρίς ουσιαστικό αντίκρισµα στην πράξη. Και αυτό γιατί, όταν η πολιτική ευθύνη περιορίζεται στην επικοινωνία και όχι στην πραγµατική αποδοχή ευθυνών, το κράτος δικαίου γίνεται απλώς µια κενή φράση.
Σε αυτή τη διαπίστωση συντελεί και η πρόσφατη τοποθέτηση κορυφαίου λαλίστατου και µερικές φορές κραυγάζοντα υπουργού εναντίον της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, που έφερε την αντίδραση της Ένωσης Δικαστών και Εισαγγελέων, η οποία απάντησε αιχµηρά στις δηλώσεις του υπουργού σχετικά µε την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, υπογραµµίζοντας ότι τέτοιες τοποθετήσεις ενδέχεται να υπονοµεύσουν την εµπιστοσύνη των πολιτών στους θεσµούς. Τόνισε επίσης πως η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης αποτελεί θεµέλιο του κράτους δικαίου και δεν πρέπει να τίθεται υπό αµφισβήτηση. Η παρέµβασή της λειτουργεί ως υπενθύµιση ότι ο δηµόσιος λόγος των πολιτικών οφείλει να είναι προσεκτικός, ιδίως όταν αφορά ευρωπαϊκούς θεσµούς και ευαίσθητες νοµικές διαδικασίες.
Δείκτες
Σε διεθνές επίπεδο, δείκτες όπως εκείνοι του World Justice Project καταγράφουν την ποιότητα του κράτους δικαίου µε βάση συγκεκριµένα κριτήρια: διαφάνεια, περιορισµό της διαφθοράς, αποτελεσµατικότητα της δικαιοσύνης. Η Ελλάδα δεν συγκαταλέγεται στις χώρες µε τις χαµηλότερες επιδόσεις, αλλά παραµένει σταθερά πίσω από κράτη µε ισχυρότερη θεσµική παράδοση, όπως η Δανία ή η Φινλανδία. Αυτό από µόνο του δεν αποτελεί καταδίκη. Όµως η στασιµότητα ή η αδυναµία ουσιαστικής βελτίωσης αποτελεί πολιτική ευθύνη. Αντίστοιχα, οι εκθέσεις της European Commission για το κράτος δικαίου επισηµαίνουν διαχρονικά προβλήµατα: καθυστερήσεις στη δικαιοσύνη, ελλείψεις στη διαφάνεια και περιορισµένη αποτελεσµατικότητα στην αντιµετώπιση υποθέσεων υψηλού ενδιαφέροντος.Σε µια ώριµη δηµοκρατία, η ανάληψη ευθύνης αποτελεί βασική προϋπόθεση ενίσχυσης των θεσµών. Στην ελληνική περίπτωση, παρατηρείται συχνά το αντίθετο: µετατόπιση ευθυνών, υποβάθµιση της σηµασίας των υποθέσεων και προσπάθεια ελέγχου της δηµόσιας ατζέντας.
Ατιµωρησία
Η αίσθηση της ατιµωρησίας έχει κυριαρχήσει, και αυτό είναι το µεγαλύτερο πλήγµα για την ποιότητα της δηµοκρατίας. Η Βουλή, αντί να αποτελεί το φυσικό πεδίο δηµοκρατικού ελέγχου και λογοδοσίας, έχει µετατραπεί σε σκηνικό πολιτικής θεατρικότητας. Εκεί, οι κυβερνητικοί βουλευτές και υπουργοί αναλαµβάνουν να απαντήσουν σε ερωτήσεις και να εκφωνήσουν λόγους, χωρίς όµως να προσφέρουν πραγµατικές λύσεις και χωρίς να αναλαµβάνουν τις ευθύνες που τους αναλογούν.
Η κυβέρνηση έχει αποτύχει να δώσει ουσιαστικές απαντήσεις σε καίρια ερωτήµατα, και οι πολίτες το αντιλαµβάνονται αυτό κάθε µέρα. Η δικαιοσύνη δεν πρέπει να παραµένει ένα διακηρυκτικό σχήµα λόγου, αλλά να γίνεται πραγµατικότητα. Όταν πρώην υπουργοί και βουλευτές της κυβερνητικής παράταξης βρίσκονται υπό έλεγχο, όταν υποθέσεις κρίσιµες για την ακεραιότητα του κράτους παραµένουν ανεξήγητες ή καλυµµένες µε σιωπή, η δηµοκρατία δεν µπορεί να λειτουργεί µε τη λογική της επικοινωνιακής διαχείρισης.
Η πολιτική ευθύνη δεν εξαντλείται σε µια σειρά λόγων χωρίς αντίκρισµα. Είναι θέµα πράξεων και αποφάσεων. Και σε αυτό το πεδίο, η κυβέρνηση, και προσωπικά ο Πρωθυπουργός, δεν έχουν κατορθώσει να δώσουν το παράδειγµα. Όταν η πολιτική παραµένει εγκλωβισµένη σε έναν κύκλο επικοινωνιακής διαχείρισης και το κράτος δικαίου παραµένει κενό περιεχοµένου, τότε η χώρα µας θα παραµείνει εγκλωβισµένη σε µια αέναη κρίση εµπιστοσύνης.
Το ζήτηµα της επαναφοράς της έννοιας του κράτους δικαίου στη ζωή της χώρας δεν είναι ζήτηµα διακηρύξεων. Είναι ζήτηµα πολιτικής βούλησης και πραγµατικής λογοδοσίας. Μόνο όταν οι πολιτικοί αναλάβουν τις ευθύνες τους, µόνο όταν οι θεσµοί επιτελούν το έργο τους και οι πολίτες βλέπουν ότι η δικαιοσύνη είναι πραγµατική και αµερόληπτη, τότε και µόνο τότε το κράτος δικαίου θα πάψει να είναι κενή έννοια και θα γίνει µια πραγµατικότητα.
Μέχρι τότε, η Ελλάδα θα παραµένει ένας τόπος στον οποίο οι λέξεις χάνουν το νόηµά τους και η εµπιστοσύνη στις θεσµικές διαδικασίες καταρρέει.
