Η Κυβέρνηση, στο όνοµα της καταπολέµησης της φοροδιαφυγής, προωθεί µε το άρθρο 299 του υπό διαβούλευση νοµοσχεδίου την κατάργηση της δυνατότητας πληρωµής µε µετρητά στις αντικαταβολές µέσω εταιρειών ταχυµεταφοράς, ανεξαρτήτως ποσού. Πρόκειται για µια οριζόντια απαγόρευση, η οποία δηµιουργεί σοβαρά κοινωνικά και οικονοµικά προβλήµατα, χωρίς να έχει παρουσιαστεί επαρκής τεκµηρίωση για την αναγκαιότητά της.
Πρώτον, η ρύθµιση δηµιουργεί συνθήκες οικονοµικού αποκλεισµού. Χιλιάδες ηλικιωµένοι, πολίτες µε περιορισµένες ψηφιακές δεξιότητες και κάτοικοι αποµακρυσµένων περιοχών εξακολουθούν να χρησιµοποιούν µετρητά στις καθηµερινές συναλλαγές τους. Η υποχρεωτική ηλεκτρονική πληρωµή προϋποθέτει πρόσβαση σε κατάλληλα µέσα πληρωµής και εξοικείωση µε αυτά. Έτσι, ακόµη και η παραλαβή ενός προϊόντος αξίας 20 ευρώ µπορεί να µετατραπεί σε πρόβληµα για έναν πολίτη που δεν χρησιµοποιεί κάρτα.
Επιβάρυνση
Δεύτερον, επιβαρύνονται οι µικρές επιχειρήσεις. Πολλά µικρά ηλεκτρονικά καταστήµατα χρησιµοποιούν την αντικαταβολή για να εξυπηρετούν πελάτες που δεν επιθυµούν να προπληρώνουν. Η κατάργηση των µετρητών µπορεί να οδηγήσει σε απώλεια παραγγελιών, πρόσθετες χρεώσεις ηλεκτρονικών συναλλαγών και αυξηµένες λειτουργικές απαιτήσεις. Οι µεγαλύτερες επιχειρήσεις διαθέτουν περισσότερες δυνατότητες προσαρµογής, γεγονός που ενδέχεται να επιδεινώσει τις ανταγωνιστικές ανισότητες.
Τρίτον, η φοροδιαφυγή δεν ταυτίζεται µε τη χρήση µετρητών. Μια αντικαταβολή µπορεί να συνοδεύεται από νόµιµο φορολογικό παραστατικό και να καταγράφεται κανονικά στα λογιστικά βιβλία. Το κρίσιµο ζήτηµα είναι αν η πώληση δηλώνεται και αν αποδίδονται οι προβλεπόµενοι φόροι. Αντί να ενισχύσει τους ελέγχους και τις ηλεκτρονικές διασταυρώσεις µεταξύ επιχειρήσεων και εταιρειών ταχυµεταφοράς, η Κυβέρνηση επιλέγει να περιορίσει τον τρόπο πληρωµής.
Τέταρτον, δηµιουργείται υπερβολική εξάρτηση από τραπεζικά και τεχνολογικά συστήµατα. Ενδεχοµένως η αντικαταβολή χωρίς µετρητά να είναι ένα δώρο προς τις τράπεζες, αφού θα αυξήσουν περαιτέρω τον όγκο συναλλαγών τους και να τους δοθεί η ευκαιρία να επιβάλλουν προµήθειες. Επίσης µια τεχνική βλάβη, µια διακοπή σύνδεσης ή µια δυσλειτουργία του συστήµατος πληρωµών, µπορεί να εµποδίσει την ολοκλήρωση της συναλλαγής µε µετρητά αντί µε την χρήση κάρτας. Τα µετρητά αποτελούν µια ανεξάρτητη εναλλακτική, ιδιαίτερα χρήσιµη όταν οι ηλεκτρονικές υποδοµές δεν λειτουργούν.
Απόσυρση
Πέµπτον, εγείρεται σοβαρό ζήτηµα αναλογικότητας και συµβατότητας µε την ευρωπαϊκή κατεύθυνση προστασίας των µετρητών. Η απαγόρευση εγείρει σοβαρά ζητήµατα συνταγµατικότητας και συµβατότητας µε το ευρωπαϊκό δίκαιο. Το άρθρο 5 παρ. 1 του Συντάγµατος προστατεύει την οικονοµική ελευθερία, ενώ το άρθρο 25 παρ. 1 κατοχυρώνει την αρχή της αναλογικότητας. Παράλληλα, το άρθρο 128 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναγνωρίζει τα τραπεζογραµµάτια ευρώ ως νόµιµο χρήµα. Επίσης το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, µε την απόφαση της 26ης Ιανουαρίου 2021 (C-422/19 και C-423/19), έχει κρίνει ότι οι περιορισµοί στη χρήση µετρητών πρέπει να δικαιολογούνται από λόγους δηµοσίου συµφέροντος και να µην υπερβαίνουν το αναγκαίο µέτρο. Συνεπώς, η καθολική απαγόρευση των µετρητών στις αντικαταβολές, ακόµη και για ελάχιστα ποσά, χωρίς πρόβλεψη ηπιότερων µέτρων, δηµιουργεί εύλογες αµφιβολίες ως προς την τήρηση της αρχής της αναλογικότητας.
Η ΝΙΚΗ ζητεί την απόσυρση της διάταξης και τη διατήρηση της αντικαταβολής µε µετρητά, τουλάχιστον για συναλλαγές έως 500 ευρώ, µε υποχρεωτική έκδοση παραστατικών και αποτελεσµατικούς φορολογικούς ελέγχους.
Η ψηφιακή µετάβαση πρέπει να προσφέρει περισσότερες δυνατότητες στους πολίτες, όχι να τους στερεί υφιστάµενες επιλογές. Η καταπολέµηση της φοροδιαφυγής δεν µπορεί να αποτελεί µόνιµη δικαιολογία για κάθε νέο περιορισµό στην οικονοµική ελευθερία.
* Βουλευτής Β2 Δυτικού Τοµέα Αθηνών της ΝΙΚΗΣ
