Σε μια περίοδο που η συζήτηση για το μέλλον των ελληνικών νησιών παραμένει αποσπασματική και συχνά εγκλωβισμένη σε στερεότυπα περί «τουριστικής ανάπτυξης», μια νέα πρωτοβουλία επιχειρεί να αλλάξει τους όρους του διαλόγου. Οι «ΦΩΝΕΣ για το Αρχιπέλαγος», ένας νέος μη κερδοσκοπικός φορέας που δημιουργήθηκε με στόχο να φέρει στο προσκήνιο τις τοπικές κοινωνίες, κατέθεσαν πρόσφατα τις προτάσεις τους στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο πλαίσιο της διαμόρφωσης της νέας στρατηγικής για τα ευρωπαϊκά νησιά.
Η παρέμβασή τους βασίζεται σε έναν συνδυασμό επιστημονικής τεκμηρίωσης -με αναφορές σε δεδομένα του ΟΟΣΑ- και των απόψεων των ίδιων των νησιωτών, που κατατέθηκαν στο πλαίσιο ανοιχτής διαβούλευσης, που διοργάνωσαν οι «ΦΩΝΕΣ για το Αρχιπέλαγος» το τελευταίο διάστημα, δίνοντας ουσιαστικό λόγο στις τοπικές κοινωνίες για τη διαμόρφωση των πολιτικών που τις αφορούν άμεσα.
Η πραγματικότητα πίσω από τα κλισέ
Στις απαντήσεις των πολιτών, που συγκέντρωσαν οι «ΦΩΝΕΣ για το Αρχιπέλαγος», ως βασικά προβλήματα αναδεικνύονται το υψηλό κόστος στέγασης και καθημερινής διαβίωσης, η περιορισμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, οι δυσκολίες μετακίνησης και η έλλειψη ποιοτικών θέσεων εργασίας. Παράλληλα, καταγράφεται έντονη ανησυχία για την υπερεξάρτηση των τοπικών οικονομιών από τον τουρισμό, που, αν και αποτελεί βασική πηγή εισοδήματος, δημιουργεί σημαντικές πιέσεις στις υποδομές, στο περιβάλλον και στην κοινωνική συνοχή, στο τοπίο, στη ταυτότητα του τόπου. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στο ζήτημα των νέων, με τους συμμετέχοντες να επισημαίνουν ότι χωρίς ουσιαστικές αλλαγές, τα νησιά δεν θα καταφέρουν να παραμείνουν ελκυστικοί τόποι διαβίωσης και δημιουργίας, για τις επόμενες γενιές.
Από τη διαπίστωση, στις προτάσεις
Το χαρακτηριστικό του νέου φορέα «ΦΩΝΕΣ για το Αρχιπέλαγος» είναι ότι επιχειρεί να μετατρέψει την καταγραφή (των προβλημάτων) σε ένα συνεκτικό πλαίσιο προτάσεων. Και αυτό ακριβώς έκανε με τα πρόσφατα ευρήματα της διαβούλευσής του, τα οποία απέστειλε στην Ευρωπαική Επιτροπή, στέλνοντας τη φωνή αγωνίας των Ελλήνων νησιωτών στην Ευρώπη. Στον πυρήνα των συγκεκριμένων προτάσεων βρίσκεται η ανάγκη διαφοροποίησης του παραγωγικού μοντέλου, με την μετάλλαξη του τουριστικού προϊόντος ώστε να αναδείξει τον τοπικό πολιτισμό, το περιβάλλον με νέες δραστηριότητες και τις τοπικές παραγωγές με την ενίσχυση της γεωργίας, της κτηνοτροφίας, της μελισσοκομίας, της μεταποίησης της αλιείας. Παράλληλα, δίνεται έμφαση στην προστασία των φυσικών πόρων -ιδίως του νερού- και στην ανάγκη αυστηρότερου ελέγχου των επενδύσεων που ασκούν μη αποδεκτές αλλαγές στα νησιωτικά οικοσυστήματα. Κομβικής σημασίας στο πλαίσιο αυτό θεωρείται ο χωροταξικός και αναπτυξιακός σχεδιασμός, με βάση τη φέρουσα ικανότητα κάθε νησιού, ώστε η ανάπτυξη να μην υπερβαίνει τα όρια αντοχής των τοπικών υποδομών, των κοινωνιών και του φυσικού περιβάλλοντος. Όπως επίσης αναδεικνύεται και η ανάγκη ενίσχυσης της τοπικής διακυβέρνησης και της δυνατότητας των νησιών να συμμετέχουν ενεργά στη λήψη αποφάσεων που τους αφορούν.
Το αξιοσημείωτο είναι ότι στην παρούσα συγκυρία, όπου η νησιωτικότητα επανέρχεται δυναμικά στην ευρωπαϊκή ατζέντα, η παρέμβαση των «ΦΩΝΩΝ» επιχειρεί να μεταφέρει τη συζήτηση από τις γενικές αρχές στις πραγματικές ανάγκες. Το αν αυτές οι ελληνικές φωνές εισακουστούν, μένει να αποδειχθεί. Το σίγουρο, πάντως, είναι ότι με σοβαρό και επιστημονικό τρόπο διεκδικούν μια θέση στο τραπέζι των ευρωπαϊκών αποφάσεων. Και ίσως αυτό να είναι το πιο ουσιαστικό βήμα.
