Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι ανακοίνωσε χθες, βράδυ Πέμπτης, την πρώτη επιχειρησιακή χρήση του FP-7 (στην Ουκρανία αποκαλείται και «Πελεκάνος»), δημοσιεύοντας παράλληλα βίντεο από την εκτόξευσή του, χωρίς ωστόσο να αποκαλύψει τον στόχο που επλήγη. «Ουκρανικά τακτικά βαλλιστικά. FP-7. Πρώτη πολεμική χρήση», ήταν η λιτή αναφορά του Ουκρανού προέδρου, σε μία ανακοίνωση που έχει μεγαλύτερη σημασία για όσα προαναγγέλλει, παρά για όσα μπορεί σήμερα να αλλάξει στο μέτωπο ο συγκεκριμένος πύραυλος.
Ο FP-7, προϊόν της ουκρανικής Fire Point, είναι ένα όπλο περιορισμένης ακόμη εμβέλειας.
Μπορεί να πλήξει στόχους σε απόσταση περίπου 250 χιλιομέτρων και να μεταφέρει πολεμική κεφαλή περίπου 200 κιλών. Αυτό σημαίνει ότι το επιχειρησιακό του αποτύπωμα περιορίζεται κυρίως στις ρωσικές παραμεθόριες περιοχές και δεν του επιτρέπει να απειλήσει το βαθύ στρατηγικό υπόβαθρο της Ρωσίας.
Η σημασία του, όμως, βρίσκεται αλλού.
Από τα drones στα βαλλιστικούς πυραύλους
Μέχρι σήμερα η ουκρανική εκστρατεία βαθιών πληγμάτων βασίζεται κυρίως σε μη επανδρωμένα αεροχήματα μεγάλης εμβέλειας, με στόχους διυλιστήρια, λιμενικές εγκαταστάσεις, ενεργειακές υποδομές και άλλους κρίσιμους κόμβους της ρωσικής οικονομίας. Τα drones έχουν προσφέρει στο Κίεβο τη δυνατότητα να μεταφέρει τον πόλεμο εκατοντάδες χιλιόμετρα στο εσωτερικό της Ρωσίας με σχετικά χαμηλό κόστος, έχουν όμως και σαφή όρια σε ταχύτητα, φορτίο και δυνατότητα διάτρησης οργανωμένης αεράμυνας.
Ο βαλλιστικός πύραυλος ανήκει σε διαφορετική κατηγορία απειλής. Η υψηλή του ταχύτητα, η βαλλιστική τροχιά και ο μικρότερος διαθέσιμος χρόνος αντίδρασης καθιστούν την αναχαίτισή του σημαντικά δυσκολότερη. Παράλληλα μπορεί να μεταφέρει βαρύτερο πολεμικό φορτίο και να χρησιμοποιηθεί εναντίον στόχων που απαιτούν πολύ μεγαλύτερη καταστροφική ισχύ από εκείνη που μπορεί να προσφέρει ένα συμβατικό ουκρανικό drone.
Ο FP-7 δεν πρόκειται από μόνος του να ανατρέψει την ισορροπία στον αεροπορικό και πυραυλικό πόλεμο. Η Ρωσία εξακολουθεί να διαθέτει σαφώς μεγαλύτερο αριθμό πυραυλικών συστημάτων και να εξαπολύει πολύ περισσότερα όπλα μεγάλης εμβέλειας κατά ουκρανικών στόχων. Η πρώτη εκτόξευση, όμως, δείχνει ότι το Κίεβο επιχειρεί πλέον να καλύψει ένα από τα σοβαρότερα κενά του δικού του οπλοστασίου.
Πιθανός στόχος οι ρωσικοί εκτοξευτές
Με την εμβέλειά του να περιορίζεται στα 250 χιλιόμετρα, ο FP-7 θεωρείται πιθανότερο ότι θα χρησιμοποιηθεί ως εξειδικευμένο όπλο εναντίον στόχων υψηλής αξίας κοντά στη γραμμή του μετώπου και στα ρωσικά σύνορα. Μία από τις σημαντικότερες αποστολές του μπορεί να είναι η προσβολή ρωσικών εκτοξευτών βαλλιστικών πυραύλων πριν αυτοί χρησιμοποιηθούν κατά ουκρανικών πόλεων και υποδομών.
Η λογική είναι επιχειρησιακά αλλά και οικονομικά προφανής. Για την αναχαίτιση ενός ρωσικού βαλλιστικού πυραύλου η Ουκρανία χρειάζεται συστήματα όπως το Patriot και πυραύλους αναχαίτισης που κοστίζουν εκατομμύρια δολάρια ο καθένας και παραμένουν περιορισμένοι σε αριθμό. Η καταστροφή του ίδιου του εκτοξευτή ή της μονάδας πυραύλων πριν από την εκτόξευση μπορεί να αποδειχθεί αποτελεσματικότερη και σαφώς οικονομικότερη επιλογή.
Η παραγωγή του παραμένει βεβαίως κρίσιμο ζήτημα. Η Ουκρανία δεν διαθέτει ακόμη τη δυνατότητα μαζικής κατασκευής δεκάδων βαλλιστικών πυραύλων ημερησίως. Αυτό σημαίνει ότι κάθε FP-7 θα πρέπει να χρησιμοποιείται επιλεκτικά και εναντίον στόχων των οποίων η καταστροφή μπορεί να προσφέρει δυσανάλογα μεγάλο επιχειρησιακό αποτέλεσμα.
Ο πραγματικός στόχος είναι ο FP-9
Εάν ο FP-7 αποτελεί το πρώτο βήμα, ο FP-9 είναι το πρόγραμμα που παρακολουθούν με πολύ μεγαλύτερο ενδιαφέρον όσοι εξετάζουν την εξέλιξη των ουκρανικών δυνατοτήτων.
Η Fire Point αναπτύσσει έναν πολύ μεγαλύτερο βαλλιστικό πύραυλο, ο οποίος, σύμφωνα με τα έως τώρα στοιχεία, θα διαθέτει εμβέλεια αρκετή ώστε να φτάνει μέχρι τη Μόσχα αλλά και σε σημαντικές εγκαταστάσεις της ρωσικής αμυντικής βιομηχανίας βαθιά στο εσωτερικό της χώρας.
Εφόσον το πρόγραμμα ολοκληρωθεί και κυρίως εφόσον ο πύραυλος μπορέσει να παραχθεί σε ουσιαστικούς αριθμούς, η εξίσωση αλλάζει.
Μέχρι σήμερα το Κίεβο εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τους περιορισμούς που συνοδεύουν τη χρήση δυτικών όπλων όπως οι αμερικανικοί ATACMS. Ένα ουκρανικό βαλλιστικό σύστημα μεγάλης εμβέλειας θα έδινε στην πολιτική και στρατιωτική ηγεσία της χώρας πολύ μεγαλύτερη αυτονομία ως προς την επιλογή στόχων, το βάθος προσβολής και τον χρόνο εκτέλεσης ενός πλήγματος.
Δεν σημαίνει ότι η Ουκρανία αποκτά αυτομάτως στρατηγική υπεροχή. Σημαίνει όμως ότι η Ρωσία θα ήταν υποχρεωμένη να εντάξει στην αμυντική της εξίσωση μία νέα κατηγορία απειλής, ταχύτερη και δυσκολότερη στην αναχαίτιση από τα drones που σήμερα αποτελούν τον βασικό κορμό των ουκρανικών επιθέσεων μεγάλου βεληνεκούς.
Η επιστροφή μιας βιομηχανίας που είχε χαθεί
Η εξέλιξη έχει και έναν έντονο ιστορικό συμβολισμό. Την εποχή της Σοβιετικής Ένωσης, στην ουκρανική επικράτεια λειτουργούσε ένα από τα σημαντικότερα τμήματα της σοβιετικής αεροδιαστημικής και πυραυλικής βιομηχανίας. Ουκρανικά εργοστάσια συμμετείχαν στην κατασκευή ακόμη και διηπειρωτικών βαλλιστικών πυραύλων.
Μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ το 1991, μεγάλο μέρος αυτής της παραγωγικής βάσης έκλεισε ή παρήκμασε. Τρεις δεκαετίες αργότερα και έπειτα από περισσότερα από τέσσερα χρόνια πολέμου πλήρους κλίμακας, η Ουκρανία επιχειρεί ουσιαστικά να δημιουργήσει ξανά από την αρχή μία εγχώρια γραμμή βαλλιστικών όπλων.
Η Fire Point υποστηρίζει ότι για την ανάπτυξη των νέων πυραύλων χρησιμοποιεί σύγχρονες τεχνολογίες και υλικά που προέρχονται ακόμη και από την πολιτική βιομηχανία, όπως ανθρακονήματα που αρχικά σχεδιάστηκαν για άλλες εμπορικές χρήσεις. Είναι μία ακόμη ένδειξη του τρόπου με τον οποίο ο πόλεμος στην Ουκρανία μετασχηματίζε με πρωτοφανή ταχύτητα την εγχώρια αμυντική της βιομηχανία.
Ο «Πελεκάνος» και η πρώτη σύγχυση
Στην Ουκρανία ο FP-7 έχει αποκτήσει και το προσωνύμιο «Πελεκάνος». Στις 20 Σεπτεμβρίου ο Ζελένσκι είχε ήδη αναφερθεί σε χρήση ενός όπλου με αυτή την ονομασία εναντίον της Ρωσίας, όμως ακολούθησε σύγχυση, καθώς το γραφείο του Ουκρανού προέδρου διευκρίνισε αργότερα ότι επρόκειτο για drone και όχι για βαλλιστικό πύραυλο. Η ανακοίνωση της Πέμπτης είναι πολύ σαφέστερη.
Ο ίδιος ο Ζελένσκι μίλησε αυτή τη φορά συγκεκριμένα για «τακτικό βαλλιστικό» και για πρώτη πολεμική χρήση του FP-7. Η εξέλιξη δεν σημαίνει ότι η Ουκρανία διαθέτει σήμερα ένα νέο όπλο ικανό να αλλάξει μόνο του τον πόλεμο. Σημαίνει όμως ότι μία χώρα που πριν από λίγα χρόνια δεν διέθετε ουσιαστική εγχώρια βαλλιστική δυνατότητα αρχίζει πλέον να την αποκτά.
Και εάν ο FP-7 είναι το πρώτο επιχειρησιακό βήμα, το πραγματικό στρατηγικό ερώτημα είναι εάν και πότε ο FP-9 θα περάσει από τη φάση ανάπτυξης σε πραγματική πολεμική χρήση. Εκεί η συζήτηση δεν θα αφορά πλέον τις ρωσικές παραμεθόριες περιοχές, αλλά τη δυνατότητα της Ουκρανίας να πλήττει το στρατηγικό βάθος της ίδιας της Ρωσίας.
