Την ανάγκη πρόσθετων, άμεσων παρεμβάσεων για την αντιμετώπιση της εκτίναξης των τιμών της ενέργειας αναγνώρισαν οι Ευρωπαίοι ηγέτες στα τελικά συμπεράσματα της Συνόδου Κορυφής της Πέμπτης (15/10), τα οποία δημοσιεύθηκαν τις πρώτες ώρες της Παρασκευής (16/10). Η εξέλιξη έρχεται μετά τις πιέσεις που άσκησε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης για αλλαγές στην ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική και μεγαλύτερη ευελιξία στη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων.
Την ίδια ώρα, η Ελλάδα και άλλες πέντε χώρες προετοιμάζουν κοινή παρέμβαση για την αναβολή της εφαρμογής του νέου συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (ETS2) τουλάχιστον έως το 2030, σύμφωνα με πληροφορίες του Politico.
Τι αποφάσισαν οι «27» για την ενέργεια – Πρόσθετα μέτρα από την Κομισιόν
Στα τελικά συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, τα οποία δόθηκαν στη δημοσιότητα μετά τα μεσάνυχτα, έπειτα από δύσκολες και πολύωρες διαπραγματεύσεις, η αντιμετώπιση του ενεργειακού κόστους αναδεικνύεται σε βασική προτεραιότητα στο πλαίσιο της ενίσχυσης της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες ζητούν να εξεταστούν πρόσθετες βραχυπρόθεσμες παρεμβάσεις για τις υψηλές τιμές ενέργειας, με ειδική μέριμνα για τις διαφορετικές συνθήκες που επικρατούν στα κράτη-μέλη και τις αποκλίσεις στο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας.
Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στο τελικό κείμενο:
«Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί την Επιτροπή να εξετάσει και, εφόσον απαιτείται, να προτείνει περαιτέρω μέτρα για την αντιμετώπιση της εκτίναξης των τιμών ενέργειας βραχυπρόθεσμα, λαμβάνοντας υπόψη τις ειδικές συνθήκες των κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένων των διαφορών στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας».
Η συγκεκριμένη αναφορά παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ελλάδα, καθώς η ελληνική κυβέρνηση έχει επανειλημμένα επισημάνει τις σημαντικές αποκλίσεις στις τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος μεταξύ των ευρωπαϊκών αγορών και έχει ζητήσει μια πιο ευέλικτη ευρωπαϊκή απάντηση στην ενεργειακή κρίση.
Παράλληλα, στα συμπεράσματα υπογραμμίζεται ότι τα μέτρα αντιμετώπισης της ενεργειακής ακρίβειας πρέπει να συνδυάζονται με τη συνέχιση της ενεργειακής μετάβασης και τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Αναβολή υποχρεώσεων για το μεθάνιο, κρατικές ενισχύσεις και μέτρα για τα διυλιστήρια
Στο ίδιο κείμενο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο χαιρετίζει την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για αναβολή ορισμένων υποχρεώσεων που απορρέουν από τον κανονισμό για το μεθάνιο, στο πλαίσιο της προσπάθειας περιορισμού των επιβαρύνσεων στην ευρωπαϊκή οικονομία.
Οι «27» χαιρετίζουν επίσης την πρόθεση της Κομισιόν να παρατείνει το προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για τους βιομηχανικούς τομείς που πλήττονται περισσότερο από το υψηλό ενεργειακό κόστος.
Στις παρεμβάσεις που αναφέρονται στα συμπεράσματα περιλαμβάνεται η πρόθεση της Επιτροπής να αναπτύξει βραχυπρόθεσμο πλαίσιο για τη βελτιστοποίηση της δυναμικότητας και της αποδοτικότητας των διυλιστηρίων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και να αναλάβει πρωτοβουλίες για την εθελοντική συγκέντρωση της ζήτησης ενέργειας.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται, τέλος, στην ανάγκη μείωσης των διοικητικών και κανονιστικών επιβαρύνσεων, κυρίως για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ζητά απλούστευση και επιτάχυνση των διαδικασιών αδειοδότησης, καθώς και αποφυγή περιττών γραφειοκρατικών υποχρεώσεων.
Ελλάδα και άλλες πέντε χώρες ζητούν αναβολή του ETS2 έως το 2030
Στο μεταξύ, έξι κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης προετοιμάζουν κοινή παρέμβαση για την περαιτέρω αναβολή της εφαρμογής του νέου συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (ETS2), σύμφωνα με πληροφορίες του Politico.
Πρόκειται για την Ελλάδα, την Ιταλία, την Πολωνία, την Τσεχία, την Ουγγαρία και τη Σλοβακία, οι οποίες επιδιώκουν να μετατεθεί η έναρξη εφαρμογής του συστήματος τουλάχιστον έως το 2030, επικαλούμενες την ενεργειακή κρίση και τις διαφορές στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ των κρατών-μελών.
Την προετοιμασία της κοινής επιστολής επιβεβαίωσαν στο Politico πέντε Ευρωπαίοι διπλωμάτες. Η πρωτοβουλία των έξι χωρών έρχεται παρά το γεγονός ότι η έναρξη πλήρους εφαρμογής του ETS2 έχει ήδη μετατεθεί από το 2027 στο 2028, καθώς οι συγκεκριμένες κυβερνήσεις θεωρούν ότι η αναβολή αυτή δεν επαρκεί για την προστασία των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων από πρόσθετες ενεργειακές επιβαρύνσεις.
Η σχεδιαζόμενη παρέμβαση αποτελεί επίσης απάντηση στην πρωτοβουλία των σκανδιναβικών χωρών, οι οποίες το πρωί της Πέμπτης τάχθηκαν υπέρ της διατήρησης και στήριξης του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών.
Πάντως, σύμφωνα με έναν από τους διπλωμάτες, το περιεχόμενο της κοινής επιστολής δεν είχε ακόμη οριστικοποιηθεί, ενώ αναμενόταν αναθεωρημένη εκδοχή, ενδεχομένως με πρόσθετες παρατηρήσεις από την Ιταλία.
Τι είναι το ETS2 και πώς επηρεάζει τα νοικοκυριά
Το ETS2 είναι το νέο ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, το οποίο αφορά κυρίως τα καύσιμα που χρησιμοποιούνται στις οδικές μεταφορές και στη θέρμανση των κτιρίων, καθώς και ορισμένους πρόσθετους τομείς, όπως μικρότερες βιομηχανικές δραστηριότητες. Στόχος του είναι να περιορίσει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, καθιστώντας οικονομικά ακριβότερη τη χρήση ορυκτών καυσίμων και ενθαρρύνοντας τη στροφή σε καθαρότερες μορφές ενέργειας.
Στην πράξη, οι εταιρείες που διαθέτουν βενζίνη, πετρέλαιο κίνησης και πετρέλαιο θέρμανσης θα υποχρεούνται να παραδίδουν δικαιώματα εκπομπών για το διοξείδιο του άνθρακα που αντιστοιχεί στα καύσιμα αυτά. Το πρόσθετο κόστος ενδέχεται να μετακυλιστεί στους καταναλωτές, προκαλώντας αυξήσεις στις τιμές των καυσίμων και της θέρμανσης.
Η πλήρης εφαρμογή του συστήματος προβλέπεται για το 2028, ωστόσο η Ελλάδα και άλλες πέντε χώρες ζητούν να μετατεθεί τουλάχιστον έως το 2030, επικαλούμενες τις ήδη υψηλές τιμές ενέργειας και τον κίνδυνο πρόσθετων επιβαρύνσεων για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Μητσοτάκης: «Κινδυνεύουμε με αποβιομηχάνιση της Ευρώπης»
Κατά τη διάρκεια των συζητήσεων στη Σύνοδο Κορυφής, ο Κυριάκος Μητσοτάκης έθεσε επιτακτικά το ζήτημα της αναθεώρησης βασικών χαρακτηριστικών του ευρωπαϊκού Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS), προειδοποιώντας για τις συνέπειες που μπορεί να έχει η διατήρησή του χωρίς ουσιαστικές προσαρμογές.
Σύμφωνα με Έλληνα αξιωματούχο που επικαλείται το Politico και μετέφερε τις τοποθετήσεις του πρωθυπουργού στη συνεδρίαση κεκλεισμένων των θυρών, ο Μητσοτάκης προειδοποίησε ότι η ευρωπαϊκή βιομηχανία βρίσκεται αντιμέτωπη με σοβαρούς κινδύνους.
«Χωρίς μια σημαντική αναθεώρηση του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών, κινδυνεύουμε με αποβιομηχάνιση της Ευρώπης», τόνισε.
Ο πρωθυπουργός διευκρίνισε ότι δεν αμφισβητεί τον βασικό ρόλο του συστήματος στην ευρωπαϊκή στρατηγική για την απανθρακοποίηση, υποστήριξε όμως ότι είναι αναγκαία η προσαρμογή του στη σημερινή πραγματικότητα.
«Παρότι πρέπει να παραμείνει βασικός πυλώνας της στρατηγικής της ΕΕ για την απανθρακοποίηση, δεν μπορεί να λειτουργεί σαν να μην έχει αλλάξει ο κόσμος από τότε που υιοθετήθηκε», ανέφερε.
Η παρέμβαση Μητσοτάκη για το ενεργειακό κόστος και τη στήριξη νοικοκυριών
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης εξέφρασε, παράλληλα, την έντονη δυσαρέσκειά του για το αρχικό προσχέδιο συμπερασμάτων της Συνόδου, επισημαίνοντας ότι δεν ανταποκρινόταν στο μέγεθος και στον επείγοντα χαρακτήρα της ενεργειακής κρίσης.
«Τα συμπεράσματα, στην τρέχουσα μορφή τους, δεν αντανακλούν τον επείγοντα χαρακτήρα της ενεργειακής κρίσης», ανέφερε, σύμφωνα με τον Έλληνα αξιωματούχο που μίλησε στο Politico.
Στο επίκεντρο της ελληνικής παρέμβασης βρέθηκε και η ανάγκη για μεγαλύτερα περιθώρια δημοσιονομικών κινήσεων, προκειμένου τα κράτη-μέλη να μπορούν να στηρίζουν αποτελεσματικότερα τους πολίτες και τις επιχειρήσεις που πλήττονται από την ακρίβεια στην ενέργεια.
«Χρειαζόμαστε μεγαλύτερη ευελιξία εντός του υφιστάμενου δημοσιονομικού πλαισίου, ώστε να προσφέρουμε στοχευμένα, προσαρμοσμένα και προσωρινά μέτρα στήριξης στα ευάλωτα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις», υπογράμμισε.
Η αναφορά των τελικών συμπερασμάτων σε πρόσθετα βραχυπρόθεσμα μέτρα και στις ιδιαίτερες ενεργειακές συνθήκες των κρατών-μελών κινείται προς την κατεύθυνση των ελληνικών αιτημάτων για μια πιο αποτελεσματική ευρωπαϊκή απάντηση. Δεν συνιστά, ωστόσο, απόφαση για την άμεση εφαρμογή νέων μέτρων στήριξης, καθώς η Κομισιόν καλείται πρώτα να εξετάσει την ανάγκη πρόσθετων παρεμβάσεων και, εφόσον απαιτηθεί, να υποβάλει σχετικές προτάσεις.
Αντίστοιχα, στα συγκεκριμένα αποσπάσματα των τελικών συμπερασμάτων δεν καταγράφεται απόφαση για μετάθεση της εφαρμογής του ETS2 έως το 2030, όπως ζητούν οι έξι χώρες. Το σχετικό αίτημα παραμένει ξεχωριστή πρωτοβουλία, στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών διαπραγματεύσεων για την ενεργειακή πολιτική.
