Η εικόνα που επικρατεί για τη σχέση των Ελλήνων με την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) φαίνεται να ανατρέπεται όταν εξετάζεται η ηλικία. Παρότι συχνά θεωρείται ότι οι νεότερες γενιές είναι πιο εξοικειωμένες με τις νέες τεχνολογίες, τα στοιχεία της πανελλαδικής έρευνας «Η Τεχνητή Νοημοσύνη στην Ελλάδα» της Focus Bari δείχνουν ότι οι πολίτες ηλικίας 55 ετών και άνω εμφανίζονται πιο πρόθυμοι να εξερευνήσουν τις δυνατότητες της ΤΝ σε σύγκριση με τους νέους 18–24 ετών.
Συγκεκριμένα, το 61% των Ελλήνων άνω των 55 ετών θεωρεί ότι αξίζει να γνωρίσει καλύτερα και να αξιοποιήσει τις δυνατότητες της Τεχνητής Νοημοσύνης. Το αντίστοιχο ποσοστό στους νέους ηλικίας 18–24 ετών περιορίζεται στο 40%. Η διαφορά αυτή καταγράφει μια ενδιαφέρουσα αντιστροφή των συνηθισμένων στερεοτύπων γύρω από την τεχνολογική εξοικείωση των ηλικιακών ομάδων.
Οι 55+ πιο πρόθυμοι να εξερευνήσουν την Τεχνητή Νοημοσύνη
Η διάθεση για εξερεύνηση της ΤΝ αυξάνεται σταδιακά στις μεγαλύτερες ηλικίες. Στην ομάδα των 25–34 ετών, το 43% πιστεύει ότι αξίζει να ασχοληθεί περισσότερο με τις εφαρμογές της τεχνολογίας. Το ποσοστό ανεβαίνει στο 48% για τους 35–44 ετών και φτάνει στο 51% για την ηλικιακή ομάδα 45–54 ετών. Στην κορυφή βρίσκονται οι 55+, με ποσοστό 61%.
Η τάση αυτή πιθανόν συνδέεται με τον τρόπο με τον οποίο οι διαφορετικές γενιές αντιλαμβάνονται την ΤΝ. Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία μπορεί να τη βλέπουν ως μια ευκαιρία για βελτίωση της καθημερινότητας, ενίσχυση της παραγωγικότητας και απόκτηση νέων δεξιοτήτων. Αντίθετα, οι νεότεροι, παρότι έχουν μεγαλύτερη εξοικείωση με τα ψηφιακά εργαλεία, ενδέχεται να είναι πιο ευαίσθητοι στις πιθανές επιπτώσεις της τεχνολογίας στην εκπαίδευση, την εργασία, τη δημιουργικότητα και την ανθρώπινη σκέψη.
Οι νεότεροι ανησυχούν περισσότερο για την ανθρώπινη κρίση
Η ηλικιακή αντιστροφή γίνεται ακόμη πιο εμφανής όταν εξετάζονται οι ανησυχίες για την επίδραση της ΤΝ στην ανθρώπινη κρίση και δημιουργικότητα. Το 76% των νέων ηλικίας 18–24 ετών φοβάται ότι η ευρεία χρήση της τεχνολογίας μπορεί να περιορίσει αυτές τις βασικές ανθρώπινες ικανότητες. Στους πολίτες ηλικίας 55 ετών και άνω, το αντίστοιχο ποσοστό διαμορφώνεται στο 59%.
Οι νεότεροι, οι οποίοι μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον όπου η ΤΝ ενσωματώνεται γρήγορα στην εκπαίδευση, την εργασία και την καθημερινή επικοινωνία, φαίνεται να αντιλαμβάνονται πιο έντονα τον κίνδυνο εξάρτησης από τα αυτοματοποιημένα εργαλεία. Η ανησυχία τους αφορά όχι μόνο την πιθανή αντικατάσταση ανθρώπινων εργασιών, αλλά και την αποδυνάμωση της προσωπικής κρίσης, της πρωτοτυπίας και της δημιουργικής σκέψης.
Ο κοινωνικός αντίκτυπος της ΤΝ παραμένει αμφίσημος
Σε επίπεδο συνολικού πληθυσμού, οι Έλληνες εμφανίζονται διχασμένοι ως προς τις κοινωνικές συνέπειες της Τεχνητής Νοημοσύνης. Το 53% εκτιμά ότι ο αντίκτυπός της θα είναι εξίσου θετικός και αρνητικός. Το ποσοστό αυτό έχει αυξηθεί αισθητά, από 47% τον Ιούλιο του 2025 και 44% τον Δεκέμβριο του 2021, γεγονός που δείχνει ότι η κοινωνία αντιλαμβάνεται πλέον την ΤΝ ως ένα σύνθετο φαινόμενο με σημαντικές ευκαιρίες αλλά και σοβαρές προκλήσεις.
Μόλις το 23% αναμένει κυρίως θετικές συνέπειες, ενώ το 21% προβλέπει περισσότερο αρνητικό κοινωνικό αντίκτυπο. Η εξέλιξη αυτή υποδηλώνει ότι οι πολίτες δεν υιοθετούν άκριτα ούτε μια υπεραισιόδοξη ούτε μια απόλυτα απαισιόδοξη στάση. Αντίθετα, αναγνωρίζουν ότι η επίδραση της τεχνολογίας θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τον τρόπο χρήσης της, το θεσμικό πλαίσιο και την εκπαίδευση των πολιτών.
Την ίδια στιγμή, το 53% δηλώνει ότι η ΤΝ βελτιώνει ήδη την καθημερινότητά του. Οι εφαρμογές της χρησιμοποιούνται για αναζήτηση πληροφοριών, οργάνωση εργασιών, δημιουργία περιεχομένου, μετάφραση, εκπαίδευση και εξυπηρέτηση πρακτικών αναγκών. Ωστόσο, η θετική αυτή εμπειρία συνυπάρχει με έντονες ανησυχίες.
Το 64% φοβάται ότι οι κοινωνικές αλλαγές που θα προκαλέσει η ΤΝ μπορεί να ξεφύγουν από τον ανθρώπινο έλεγχο. Παράλληλα, το 60% ανησυχεί για ζητήματα ηθικής και ιδιωτικότητας, όπως η συλλογή προσωπικών δεδομένων, η παραπληροφόρηση, οι αλγόριθμοι που λαμβάνουν αποφάσεις και η απουσία διαφάνειας στον τρόπο λειτουργίας των συστημάτων.
Οι τρεις διαφορετικές νοοτροπίες απέναντι στην Τεχνητή Νοημοσύνη
Η έρευνα καταγράφει τρεις βασικές ομάδες πολιτών, οι οποίες διαφέρουν ως προς τη χρήση, τις προσδοκίες και τις ανησυχίες τους.
Η μεγαλύτερη ομάδα, με ποσοστό 38%, αποτελείται από τους «Κριτικούς Πραγματιστές». Πρόκειται για ανθρώπους που χρησιμοποιούν συστηματικά εργαλεία ΤΝ και αναγνωρίζουν τα οφέλη τους, χωρίς να αγνοούν τους κινδύνους. Το 87% αυτής της ομάδας βλέπει επαγγελματικά οφέλη από την ΤΝ, ενώ το 63% ζητά σαφείς κανόνες για τη χρήση της. Οι «Κριτικοί Πραγματιστές» χαρακτηρίζονται από υψηλό μορφωτικό επίπεδο και εκφράζουν έντονη ανησυχία για το μέλλον της εργασίας, την προστασία των προσωπικών δεδομένων και την ανάγκη υπεύθυνης αξιοποίησης της τεχνολογίας.
Ακολουθούν οι «Open-minded Αισιόδοξοι», οι οποίοι αντιπροσωπεύουν το 35% του πληθυσμού. Είναι περισσότερο θετικοί απέναντι στην ΤΝ και αντιμετωπίζουν τις νέες εφαρμογές ως εργαλεία ενδυνάμωσης και εξέλιξης. Το 72% δεν θεωρεί πιθανό να αντικατασταθούν επαγγέλματα από την Τεχνητή Νοημοσύνη. Χρησιμοποιούν καθημερινά πλατφόρμες όπως το ChatGPT και το Gemini, ενώ δείχνουν ενδιαφέρον και για πιο εξειδικευμένα εργαλεία, όπως το NotebookLM. Η στάση τους χαρακτηρίζεται από περιέργεια, πειραματισμό και διάθεση προσαρμογής.
Τέλος, το 27% ανήκει στους «Επιφυλακτικούς Αμφισβητίες». Το 44% αυτής της ομάδας εκτιμά ότι ο κοινωνικός αντίκτυπος της ΤΝ θα είναι περισσότερο αρνητικός. Η πολυπλοκότητα των εργαλείων, η έλλειψη εξοικείωσης και οι φόβοι για την αξιοπιστία και την ασφάλεια δυσκολεύουν την υιοθέτησή τους. Παρ’ όλα αυτά, μόνο το 23% δεν έχει δοκιμάσει κανένα εργαλείο ΤΝ. Όσοι έχουν πειραματιστεί με την τεχνολογία, όμως, τη χρησιμοποιούν κυρίως περιστασιακά.
Τα ευρήματα της έρευνας δείχνουν ότι η σχέση των Ελλήνων με την Τεχνητή Νοημοσύνη δεν καθορίζεται αποκλειστικά από την ηλικία. Οι 55+ εμφανίζονται πιο πρόθυμοι να εξερευνήσουν τις δυνατότητές της, ενώ οι νεότεροι εκφράζουν εντονότερες ανησυχίες για τις επιπτώσεις της στην ανθρώπινη δημιουργικότητα και κρίση. Σε κάθε περίπτωση, η ΤΝ έχει ήδη περάσει από τη σφαίρα της θεωρίας στην καθημερινή ζωή. Το επόμενο βήμα είναι η ανάπτυξη ψηφιακών δεξιοτήτων, η ενημέρωση των πολιτών και η θέσπιση κανόνων που θα επιτρέψουν την αξιοποίησή της με ασφάλεια, διαφάνεια και σεβασμό στον άνθρωπο.
