Ένα νέο πλαίσιο για την προστασία των χρηστών από τις επιβλαβείς επιπτώσεις των social media προωθεί η ομοσπονδιακή κυβέρνηση της Αυστραλίας, δίνοντας στη δημοσιότητα το πολυαναμενόμενο προσχέδιο νόμου για το «ψηφιακό καθήκον φροντίδας». Στο επίκεντρο της προτεινόμενης νομοθεσίας βρίσκεται η δυνατότητα των χρηστών να απενεργοποιούν τους αλγόριθμους που διαμορφώνουν την εξατομικευμένη ροή περιεχομένου.
Με βάση την πρόταση, οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης θα πρέπει να ρωτούν περιοδικά τους χρήστες αν θέλουν να συνεχίσουν να βλέπουν περιεχόμενο που επιλέγεται μέσω αλγοριθμικών συστάσεων ή αν προτιμούν μια πιο απλή ροή, η οποία θα περιλαμβάνει κυρίως αναρτήσεις από λογαριασμούς που έχουν επιλέξει να ακολουθούν.
Ο πρωθυπουργός της Αυστραλίας, Άντονι Αλμπανέζι, έχει ονομάσει τη λειτουργία «My feed, my way». Η ονομασία αποτυπώνει τον βασικό στόχο της ρύθμισης: να αποκτήσουν οι χρήστες μεγαλύτερο έλεγχο πάνω στον τρόπο με τον οποίο καταναλώνουν περιεχόμενο στο διαδίκτυο.
Τι προβλέπει η απενεργοποίηση των αλγορίθμων
Η υπουργός Επικοινωνιών, Ανίκα Γουέλς, έχει διευκρινίσει ότι πολλοί Αυστραλοί εκτιμούν την ευκολία που προσφέρουν οι αλγόριθμοι και πιθανότατα θα επιλέξουν να συνεχίσουν να τους χρησιμοποιούν. Οι αλγόριθμοι μπορούν να βοηθούν τους χρήστες να ανακαλύπτουν ειδήσεις, δημιουργούς και θέματα που ανταποκρίνονται στα ενδιαφέροντά τους.
Το ζήτημα, σύμφωνα με την κυβέρνηση, δεν είναι να καταργηθούν οι εξατομικευμένες ροές, αλλά να μην επιβάλλονται ως η μοναδική διαθέσιμη επιλογή. Οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες θα πρέπει να ενημερώνουν με σαφήνεια τους χρήστες, να τους προσφέρουν τη δυνατότητα επιλογής και στη συνέχεια να σέβονται την απόφασή τους.
Αυτό σημαίνει ότι ένας χρήστης θα μπορεί να επιλέξει αν θέλει να βλέπει περιεχόμενο που προτείνεται με βάση το ιστορικό περιήγησης, τις αλληλεπιδράσεις και τις προηγούμενες προτιμήσεις του ή αν θέλει να περιορίσει τη ροή του στις αναρτήσεις των λογαριασμών που ακολουθεί.
Ο αρχηγός της αντιπολίτευσης, Άνγκους Τέιλορ, δήλωσε ότι ο Συνασπισμός δεν έχει ακόμη εξετάσει το νομοσχέδιο. Παράλληλα, ζήτησε να δοθεί στους γονείς μεγαλύτερος έλεγχος στο περιεχόμενο που βλέπουν τα παιδιά τους και προειδοποίησε την κυβέρνηση να μην προχωρήσει σε λογοκρισία του διαδικτυακού λόγου.
Γιατί χρειάζεται ένας νέος νόμος
Το ερώτημα είναι γιατί απαιτείται ειδική νομοθεσία για τις πιθανές βλάβες που συνδέονται με τους αλγόριθμους, τη στιγμή που υπάρχει ήδη το δίκαιο της αμέλειας. Σύμφωνα με μια βασική αρχή του κοινού δικαίου, όποιος έχει υποχρέωση επιμέλειας απέναντι σε κάποιον και δεν λαμβάνει εύλογα μέτρα προστασίας μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνος για τη ζημία που προκαλείται.
Ωστόσο, το δίκαιο της αμέλειας έχει σχεδιαστεί κυρίως για διαφορές μεταξύ δύο συγκεκριμένων πλευρών και για μια σαφώς προσδιορισμένη ζημία. Η βλάβη που μπορεί να συνδέεται με τους αλγόριθμους λειτουργεί διαφορετικά. Κατανέμεται σε εκατομμύρια ανθρώπους, συχνά αφορά αυξημένες πιθανότητες και όχι βέβαιες συνέπειες και σπάνια μπορεί να αποδοθεί σε μία μόνο σύσταση περιεχομένου.
Τα αυστραλιανά δικαστήρια είναι επίσης επιφυλακτικά απέναντι σε αγωγές όπου ο αριθμός των δυνητικών εναγόντων δεν μπορεί να προσδιοριστεί εύκολα, ιδιαίτερα όταν η ζημία είναι αποκλειστικά οικονομική. Μια αγωγή εναντίον μιας πλατφόρμας θα μπορούσε, επομένως, να απορριφθεί πριν εξεταστεί η ουσία της υπόθεσης.
Η θεσμοθέτηση ενός «ψηφιακού καθήκοντος φροντίδας» επιχειρεί να αντιμετωπίσει αυτό το κενό. Η προστασία δεν θα εξαρτάται αποκλειστικά από μεμονωμένες δικαστικές προσφυγές, αλλά θα αφορά το σύνολο των χρηστών. Επιπλέον, θα λειτουργεί προληπτικά και όχι μόνο εκ των υστέρων, μέσω κανόνων και ελέγχων που θα εφαρμόζει η αρμόδια ρυθμιστική αρχή.
Είναι η απενεργοποίηση των αλγορίθμων λογοκρισία;
Ο «διακόπτης» απενεργοποίησης των αλγορίθμων δεν συνιστά λογοκρισία με τη συνήθη έννοια του όρου. Η επιλογή αυτή δεν διαγράφει μια ανάρτηση, δεν αναστέλλει έναν λογαριασμό και δεν εμποδίζει κανέναν να δημοσιεύσει νόμιμο περιεχόμενο.
Ό,τι είναι νόμιμο παραμένει νόμιμο, ενώ ό,τι επιλέγει ο χρήστης να ακολουθεί εξακολουθεί να εμφανίζεται στη ροή του. Η βασική αλλαγή αφορά τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται και προβάλλεται το περιεχόμενο, όχι το αν επιτρέπεται να υπάρχει.
Η μεγαλύτερη ανησυχία αφορά την εμβέλεια των αναρτήσεων. Η αλλαγή του τρόπου διανομής του περιεχομένου επηρεάζει αναπόφευκτα το ποιοι δημιουργοί και ποιες απόψεις αποκτούν μεγαλύτερη προβολή. Πρόκειται για ένα εύλογο επιχείρημα, όμως ισχύει και προς τις δύο κατευθύνσεις.
Σήμερα, η ροή κάθε χρήστη διαμορφώνεται από ένα ιδιωτικό σύστημα κατάταξης περιεχομένου, το οποίο ο ίδιος δεν έχει επιλέξει και συχνά δεν μπορεί να ελέγξει. Η μεταφορά αυτής της απόφασης στον χρήστη μπορεί να θεωρηθεί περισσότερο ενίσχυση της προσωπικής αυτονομίας παρά περιορισμός της ελευθερίας του λόγου.
Η διεθνής διαμάχη για την ελευθερία του λόγου
Η συζήτηση στην Αυστραλία πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία πολλές πλατφόρμες έχουν μετατοπιστεί από την προσέγγιση της μείωσης των βλαβών προς μια πιο απόλυτη επίκληση της ελευθερίας του λόγου.
Η Meta κατάργησε τον Ιανουάριο του 2025 το πρόγραμμα ελέγχου γεγονότων από τρίτους στις Ηνωμένες Πολιτείες και χαλάρωσε ορισμένους κανόνες της σχετικά με τη ρητορική μίσους. Το X περιόρισε τις δυνατότητές του στον τομέα της εμπιστοσύνης και της ασφάλειας μετά το 2022 και προσέφυγε δικαστικά κατά της αυστραλιανής Επιτρόπου eSafety για εντολή αφαίρεσης περιεχομένου. Το YouTube, από την πλευρά του, περιόρισε ορισμένες πολιτικές που αφορούσαν την ακεραιότητα των εκλογών και επανέφερε λογαριασμούς που είχαν προηγουμένως αποκλειστεί.
Η αμερικανική πολιτική έχει προσθέσει νέα ένταση στη συζήτηση. Έκθεση της Επιτροπής Δικαστικών Υποθέσεων της Βουλής των Αντιπροσώπων κατηγόρησε την Επίτροπο eSafety, Τζούλι Ίνμαν Γκραντ, ότι επιχειρεί να λογοκρίνει Αμερικανούς πολίτες. Παράλληλα, Ρεπουμπλικανοί βουλευτές ζήτησαν από τον εκπρόσωπο των ΗΠΑ για το εμπόριο να διερευνήσει την Αυστραλία σχετικά με την πολιτική News Bargaining Incentive, που προβλέπει οικονομικές εισφορές από τεχνολογικές εταιρείες προς τα αυστραλιανά μέσα ενημέρωσης για τη χρήση ειδησεογραφικού περιεχομένου.
Πώς μοιάζει η πραγματική διαδικτυακή λογοκρισία
Η διαδικτυακή λογοκρισία έχει συνήθως ορισμένα αναγνωρίσιμα χαρακτηριστικά. Το κράτος ορίζει ποιο περιεχόμενο απαγορεύεται, ελέγχει ή φιλτράρει τις υποδομές, διατάσσει την άμεση αφαίρεση αναρτήσεων, απαιτεί τη σύνδεση λογαριασμών με κρατικά έγγραφα ταυτοποίησης και τιμωρεί χρήστες χωρίς ουσιαστική δυνατότητα προσφυγής. Η Κίνα, το Ιράν και η Ρωσία αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα.
Το «ψηφιακό καθήκον φροντίδας» δεν θεσπίζει νέο αδίκημα για την έκφραση απόψεων, δεν επιβάλλει κυρώσεις στους χρήστες και επικεντρώνεται κυρίως στη λειτουργία των πλατφορμών, όχι στις μεμονωμένες αναρτήσεις.
Υπάρχουν, ωστόσο, δύο σημεία που απαιτούν προσοχή. Πρώτον, οι πλατφόρμες πρέπει να γνωρίζουν με σαφήνεια τι απαιτούν ο νόμος και η ρυθμιστική αρχή. Διαφορετικά, τα υψηλά πρόστιμα μπορεί να τις οδηγήσουν σε υπερβολική αφαίρεση περιεχομένου, δημιουργώντας μια μορφή «ιδιωτικής λογοκρισίας» υπό την πίεση της κυβέρνησης.
Δεύτερον, δεν θα πρέπει να διευρυνθεί ανεξέλεγκτα το πεδίο εφαρμογής της νομοθεσίας. Ο νόμος χρειάζεται σαφείς αρχές και συγκεκριμένες κατηγορίες βλάβης, όπως η προστασία των παιδιών. Οι κατηγορίες αυτές δεν θα πρέπει να αλλάζουν μονομερώς από τη ρυθμιστική αρχή.
Αν ο υπουργός προσθέσει μια νέα κατηγορία, αυτή χαρακτηρίζεται «disallowable instrument», δηλαδή πράξη που μπορεί να ελεγχθεί από τη Γερουσία και να ανατραπεί μέσω ψηφοφορίας. Με αυτόν τον τρόπο, η ρυθμιστική αρχή θα μπορεί να επιβάλλει τον νόμο μόνο για βλάβες που έχουν εγκριθεί από το Κοινοβούλιο.
