Για περισσότερα από τριάντα χρόνια, τα κινητά τηλέφωνα συνοδεύονταν από τον φόβο μήπως η ακτινοβολία τους βλάπτει την υγεία και προκαλεί καρκίνο. Παρότι η τεχνολογία άλλαξε δραστικά από τα πρώτα «τούβλα» της δεκαετίας του ’90 μέχρι τα σημερινά smartphones, η ανησυχία ήταν πάντα εκεί. Κατά καιρούς, μελέτες έδειχναν ότι δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας, όμως το 2018 μια έρευνα των αμερικανικών Εθνικών Τοξικολογικών Εργαστηρίων αναζωπύρωσε τη συζήτηση, συνδέοντας την έκθεση σε ραδιοσυχνότητες με σπάνιους όγκους σε πειραματόζωα.
Γιατί αναζωπυρώθηκε η ανησυχία το 2018
Όπως διαβάζουμε στο ZMEScience, αυτή η μελέτη δεν άλλαξε άμεσα τις διεθνείς οδηγίες, αλλά δημιούργησε εύλογα ερωτήματα. Αν υπήρχε έστω και μικρός κίνδυνος, έπρεπε να επιβεβαιωθεί ή να διαψευστεί με απόλυτα ελεγχόμενες συνθήκες. Έτσι, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας και άλλοι επιστημονικοί φορείς ζήτησαν ανεξάρτητη επανάληψη των πειραμάτων. Η απάντηση ήρθε μέσα από μια μεγάλη διεθνή συνεργασία μεταξύ ερευνητών στη Νότια Κορέα και την Ιαπωνία, με στόχο να εξεταστεί αν τα ευρήματα του 2018 μπορούν πράγματι να αναπαραχθούν.
Ένα πείραμα με αυστηρούς κανόνες και κοινά πρωτόκολλα
Η νέα μελέτη ξεκίνησε το 2019 και σχεδιάστηκε με ασυνήθιστη σχολαστικότητα. Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν το ίδιο ακριβώς είδος αρουραίων, την ίδια διατροφή, τους ίδιους θαλάμους έκθεσης και παρόμοια πρωτόκολλα με την αμερικανική έρευνα. Η βασική διαφορά ήταν το επίπεδο ακτινοβολίας: οι κορεατοϊαπωνικές ομάδες επικεντρώθηκαν σε τιμές που αντιστοιχούν στα διεθνή όρια ασφαλείας για τον άνθρωπο και όχι σε ακραία σενάρια έκθεσης.
Τα πειραματόζωα παρακολουθήθηκαν σχεδόν σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους, για 104 εβδομάδες. Μία ομάδα εκτέθηκε καθημερινά σε ραδιοσυχνότητες αντίστοιχες με σήματα κινητής τηλεφωνίας, μια δεύτερη ζούσε στις ίδιες συνθήκες χωρίς ακτινοβολία και μια τρίτη λειτουργούσε ως ομάδα ελέγχου. Μετά το τέλος του πειράματος, οι ιστοί τους εξετάστηκαν λεπτομερώς από παθολογοανατόμους και στις δύο χώρες, με επιπλέον έλεγχο από ανεξάρτητους ειδικούς.
Τι σημαίνουν τα αποτελέσματα για την καθημερινή χρήση κινητού
Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Τα ποσοστά όγκων στον εγκέφαλο, την καρδιά και τα επινεφρίδια των εκτεθειμένων ζώων δεν διέφεραν ουσιαστικά από εκείνα των ομάδων ελέγχου. Όπου εμφανίστηκαν νεοπλασίες, βρίσκονταν εντός των φυσιολογικών ορίων που παρατηρούνται ούτως ή άλλως στο συγκεκριμένο είδος. Με απλά λόγια, δεν καταγράφηκε καμία ένδειξη ότι η μακροχρόνια έκθεση σε ακτινοβολία κινητών, στα επίπεδα που θεωρούνται ασφαλή, προκαλεί καρκίνο.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα νέα δεδομένα δεν «ακυρώνουν» τη μελέτη του 2018, αλλά βοηθούν να ερμηνευθεί σωστά. Εκείνη η έρευνα χρησιμοποίησε υψηλότερα επίπεδα ακτινοβολίας από όσα συναντά ο μέσος χρήστης κινητού. Αντίθετα, το κορεατοϊαπωνικό πείραμα εστίασε σε όρια που αποτελούν τη βάση των διεθνών κανονισμών. Σε αυτά τα επίπεδα, δεν εντοπίστηκαν ούτε όγκοι ούτε γενετικές βλάβες σε ευαίσθητους ιστούς.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη διαφάνεια και την αντικειμενικότητα της ανάλυσης. Οι ιστολογικές εξετάσεις έγιναν ανεξάρτητα και διασταυρώθηκαν μεταξύ των δύο χωρών, ενώ υπήρξε και εξωτερική αξιολόγηση από τρίτους ειδικούς. Αυτό μειώνει σημαντικά το ενδεχόμενο σφάλματος ή μεροληψίας και ενισχύει την αξιοπιστία των συμπερασμάτων.
Παρότι τα αποτελέσματα είναι καθησυχαστικά, οι επιστήμονες τονίζουν ότι η έρευνα δεν σταματά εδώ. Οι τεχνολογίες εξελίσσονται, τα δίκτυα γίνονται πιο σύνθετα και η έκθεση αλλάζει μορφή, ειδικά με την εξάπλωση του 5G. Νέα πειράματα βρίσκονται ήδη στα σκαριά, ώστε να εξεταστούν οι σύγχρονες συνθήκες χρήσης. Προς το παρόν, όμως, ένα από τα πιο επίμονα άγχη της ψηφιακής εποχής φαίνεται να μην επιβεβαιώνεται από τα δεδομένα.
Η μελέτη δημοσιεύεται στο περιοδικό Toxicological Sciences.
