Η ανάγκη του ανθρώπου για επικοινωνία στο περιβάλλον που κινείται συνδέεται με την κοινωνικότητά του, όπως την αποτυπώνει με μοναδικό τρόπο ο διαχρονικός φιλόσοφος Αριστοτέλης, με την φράση «φύσει πολιτικό ζώον (ζωντανός οργανισμός)».
Στην πορεία του χρόνου, μέσα από την διαρκή προσπάθεια και επινοητικότητα, οι εφευρέσεις και οι ανακαλύψεις του ανθρώπου αύξησαν σημαντικά τα μέσα και τις δυνατότητες της επικοινωνίας, αυξάνοντας και τον χωρικό του ορίζοντα.
Το νέο ψηφιακό περιβάλλον υπάρχει παράλληλα με το φυσικό περιβάλλον διαμορφώνοντας μια ιδιότυπη υβριδική πραγματικότητα.
Ένα πολύ σημαντικό μέρος της νέας επαυξημένης πραγματικότητας καταλαμβάνουν εδώ και δυο και πλέον δεκαετίες τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης (ΜΚΔ-Social Media), σε μια δικτυωμένη σήμερα παγκόσμια κοινότητα των έξι περίπου δισεκατομμυρίων χρηστών.
Το ένα τρίτο από τους παραπάνω χρήστες της συνδεδεμένης πραγματικότητας του Κυβερνοχώρου αφορά τα παιδιά, τα οποία σε σχέση με τους γονείς τους είναι περισσότερο εξοικειωμένα με την τεχνολογία, δίχως όμως να κατέχουν, όπως είναι φυσικό, την κοινωνική εμπειρία.
Πέρα από τα ποικιλόμορφα ΜΚΔ τα παιδιά συγκινούνται από πλατφόρμες κι εφαρμογές που τους δίνουν τη δυνατότητα να παίξουν και να ψυχαγωγηθούν, να δημιουργήσουν αλλά και να περάσουν πιο ευχάριστα το χρόνο τους.
Η κατάσταση αυτή έχει πλέον τα χαρακτηριστικά μια παγίωσης, με αποτέλεσμα η συνολική εικόνα που υπάρχει γύρω από τον τρόπο χρήσης των αναδυόμενων τεχνολογιών να είναι αναλογικά περίπου η ίδια (την ώρα που κι άλλα παιδιά δεν έχουν την πρόσβαση στην τεχνολογία, στην συνδεσιμότητα και σε άλλα βασικά αγαθά).
Η γενιά της ντοπαμίνης όπως χαρακτηρίζεται από την συνεχή και παρατεταμένη χρήση των ΜΚΔ αποτελεί κι ένα πεδίο ευαλωτότητας αφού τα παιδιά πέφτουν συχνά θύματα αυτής τους της επιλογής.
Η απουσία κουλτούρας διαχείρισης των ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων τους, η μη οριοθετημένη από τους ίδιους χρονική ενασχόληση με τα ΜΚΔ, σε συνδυασμό με την άγνοια υπαρκτών κινδύνων μπορεί να φέρει τα παιδιά σε πολύ δύσκολες καταστάσεις.
Η απουσία ενός ουσιαστικού υποστηρικτικού οικογενειακού και σχολικού περιβάλλοντος, η απουσία διαλόγου γονέων παιδιών, οδηγεί σε ανεπιθύμητες καταστάσεις.
Αποτέλεσμα της νέας αυτής πραγματικότητας είναι η αύξηση των περιστατικών σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών, η παραβίαση της ιδιωτικότητας, η απρεπής εκφορά του λόγου μέχρι την ρητορική του μίσους, οι καταγραφές βίαιων περιστατικών ακόμη και οπαδικής βίας.
Επιπρόσθετα, τα παιδιά είναι εκτεθειμένα σ’ ένα τοξικό περιβάλλον, το οποίο στην εποχή της delivery οικονομίας, τα φέρνει κοντά στα ναρκωτικά και τις νέες ψυχοδραστικές ουσίες αλλά και ουσίες ντοπαρίσματος.
Τα παραπάνω στοιχεία προκύπτουν με σαφήνεια από όλες τις πρόσφατες εκθέσεις διεθνών οργανισμών όπως ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός για τα Ναρκωτικά (EUDA), η Ευρωπαϊκή Αστυνομία (Europol), η Interpol, το Συμβούλιο της Ευρώπης, ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών (UNODC).
Μπροστά σ αυτήν την κατάσταση προέκυψαν φωνές και σκέψεις από κράτη και οργανισμούς περί της καθολικής απαγόρευσης της πρόσβασης παιδιών μιας ορισμένης ηλικίας στα ΜΚΔ, ξεκινώντας από την «κοντινή» μας Αυστραλία, και φτάνοντας μέσα στην Ευρώπη (μεταξύ αυτών των χωρών και στη χώρα μας).
Δημιουργήθηκαν διάφορα τεχνολογικά εργαλεία για να πετύχει αυτός ο στόχος (όπως το Kid’s Wallet), έχοντας προηγηθεί η απαγόρευση της χρήσης των κινητών στα σχολεία.
Η μονομερής αυτή προσέγγιση με την δημιουργία της εντεκάτης εντολής («ου χρησιμοποιήσεις αυτήν την πλευρά της τεχνολογία») παραμέρισε την προοπτική πιο ενεργούς συμμετοχής των γονένων και των εκπαιδευτικών στην διαμόρφωση της απαραίτητης κουλτούρας, λειτουργώντας ως μια σιωπηρή παραίτηση αλλά και ομολογία
αποτυχίας μιας μη διαχειρίσιμης καταστασης.
Την εποχή της προσδοκώμενης ευημερίας περιμένουμε η νέα γενιά να αποτελεί το κύτταρο μιας δημοκρατικής και δικαιότερης κοινωνίας, με αυξημένη την κριτική σκέψη, δίχως να κάνουμε την αυτοκριτική μας και να δίνουμε το κακό παράδειγμα χρήσης της τεχνολογίας, το οποίο τα παιδιά αναπαράγουν.
Από την άλλη οι τεχνολογικοί κολλοσοί των αλγοριθμικών πλατφορμών κερδίζουν δυσανάλογα σε βάρος όλων μας, μέσα από την οικειοθελή συνεισφορά μας με τα προσωπικά μας δεδομένα, συμβάλλοντας στην διεύρυνση των ανισοτήτων σε επίπεδο εισοδήματος και πλούτου.
Ενδεικτική είναι τελευταία αποτύπωση των πιο πλούσιων ανθρώπων στον πλανήτη, η πλειοψηφία των οποίων σχετίζεται με τις πλατφόρμες των ΜΚΔ.
Πέρα από τον οικονομικό αντίκτυπο υπάρχει και ο γεωπολιτικός αντίκτυπος αφού σημαντικό μέρος από τα ΜΚΔ φιλοξενείται σε χώρες που προωθούν μοντέλα αυξημένης κοινωνικής επιτήρησης κι απουσίας της ελευθερίας της έκφρασης.
Για το λόγο αυτό το θέμα δεν μπορεί να λυθεί μόνο με την απαγόρευση, η οποία από μόνη της δεν αρκεί.
Ο επανακαθορισμός του μοντέλου ανθρωποκεντρικής χρήσης των τεχνολογιών έρχεται στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης και η ανάπτυξη τεχνοηθικού πλαισίου είναι απαραίτητη, σε μια εποχή όπου η ΤΝ και Κβαντικές τεχνολογίες αλλάζουν το τοπίο.
Με αποκλεισμούς κερδίζουμε το εφήμερο και χάνουμε το αύριο.
*Ο Γιώργος Παπαπροδρόμου είναι Αντιστράτηγος ε.α. ΕΛ.ΑΣ.πρώην Διευθυντής της Διεύθυνσης Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος του Αρχηγείου Ελληνικής Αστυνομίας, Δικαστικός Γραφολόγος
