Κατά τη διάρκεια του μακρόχρονου βίου της παρουσίασε πλούσιο συγγραφικό έργο ενώ υπήρξε ενεργή και παρεμβατική μέχρι το τέλος της της. βραβεύσεις, αλλά και ενεργή παρουσία και παρεμβάσεις ως το τέλος της ζωής της.
Τιμήθηκε με πλήθος σημαντικών διακρίσεων. Στην Γαλλία είχε βραβευτεί, μεταξύ άλλων, με τον Μεγαλόσταυρο του Εθνικού Τάγματος της Τιμής, ενώ βραβεύσεις είχε και σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.
Σύμφωνα με πληροφορίες του protothema.gr η υγεία της είχε επιβαρυνθεί σημαντικά το τελευταίο 24ωρο καθώς αισθανόταν μεγάλη αδυναμία. Η κατάστασή της επιδεινώθηκε δραματικά τις τελευταίες ώρες με αποτέλεσμα να αφήσει την τελευταία της πνοή.
Μια μακρά παρουσία στα γράμματα
Η Ελένη Γλύκατζη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1926 και σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.
Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο μετέβη στη Γαλλία, όπου συνέχισε τις σπουδές της στη Σορβόννη, αφιερώνοντας την ερευνητική της δραστηριότητα στη βυζαντινή ιστορία. Η διδακτορική της διατριβή για τη διοίκηση του Βυζαντίου στη Μικρά Ασία αποτέλεσε σημείο αναφοράς στη διεθνή βιβλιογραφία.
Εκεί γνώρισε τον σύζυγό της Ζακ Αρβελέρ, αξιωματικό του Πολεμικού Ναυτικού της Γαλλίας, με τον οποίο απέκτησαν μία κόρη, τη Μαρί-Ελέν. Ο Ζακ Αρβελέρ έφυγε από τη ζωή το 2010.
Παράλληλα διαδραμάτισε ενεργό ρόλο σε διεθνείς οργανισμούς και επιστημονικά ιδρύματα. Υπήρξε πρόεδρος του Πανεπιστημίου της Ευρώπης (Université de l’Europe) και τιμήθηκε με πλήθος διακρίσεων, παρασήμων και επίτιμων διδακτορικών τίτλων από πανεπιστήμια σε όλο τον κόσμο. Στην Ελλάδα διετέλεσε πρύτανης του Παντείου Πανεπιστημίου, με τη συμβολή της στην ανάδειξη της βυζαντινής ιστορίας και της ελληνικής πολιτισμικής συνέχειας να αναγνωρίζεται ευρέως. Ακόμη, ήταν Πρέσβειρα Καλής Θέλησης της UNICEF.
Το συγγραφικό της έργο περιλαμβάνει μελέτες, δοκίμια και παρεμβάσεις για το Βυζάντιο, τη σχέση Ανατολής και Δύσης, την ευρωπαϊκή ιδέα και τον ρόλο της Ελλάδας στον σύγχρονο κόσμο. Με λόγο συχνά αιχμηρό και δημόσια παρουσία που ξεπερνούσε τα ακαδημαϊκά όρια, η Ελένη Αρβελέρ τοποθετήθηκε επανειλημμένα για ζητήματα εθνικής ταυτότητας, εκπαίδευσης και γεωπολιτικής, διατηρώντας ενεργή συμμετοχή στον δημόσιο διάλογο μέχρι τα τελευταία χρόνια της ζωής της.
Η απώλειά της σηματοδοτεί το τέλος μιας εποχής για την ελληνική ιστοριογραφία και την ευρωπαϊκή πανεπιστημιακή κοινότητα. Η διαδρομή της, από τα αμφιθέατρα της Αθήνας έως την κορυφή της Σορβόννης, αποτυπώνει μια πορεία αφοσίωσης στη γνώση, την έρευνα και τη διαρκή υπεράσπιση του πολιτιστικού αποτυπώματος του ελληνισμού.
Ο αποχαιρετισμός του πολιτικού κόσμου στην Γλύκατζη-Αρβελέρ
Ο πολιτικός κόσμος της χώρας αποχαιρέτησε με σεβασμό την εκλιπούσα.
ΠτΔ: Η μνήμη και το έργο της θα παραμείνουν φωτεινός οδηγός για την κοινωνία μας
Ο πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κώστας Τασούλας σε ανακοίνωσή του ανέφερε:
«Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, η ανεπανάληπτη ακαδημαϊκός, η μεγάλη διεθνής Ελληνίδα δεν είναι πια μαζί μας. Βαθιά θλίψη και συγκίνηση απλώνεται στην Ελλάδα, στη Γαλλία και στην Ευρώπη, στην οικογένεια και στους οικείους της, στους αναρίθμητους φοιτητές της, σε όλους όσοι γνώρισαν, σεβάστηκαν και αγάπησαν την ίδια και το έργο της.
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ φώτισε με το έργο της την διαχρονική όψη της ελληνικότητας και ταυτόχρονα ξεχώρισε για τον γνήσια ελληνικό χαρακτήρα της. Αγέρωχη και υπερήφανη διάβηκε με βήμα σταθερό μέσα από τις ανατροπές και τις υπερβάσεις ενός ολόκληρου αιώνα. Μέχρι το τέλος παρέμεινε ανήσυχη και δημιουργική. Με το νεανικό πείσμα της επιβεβαίωσε ότι η πνευματική εγρήγορση δεν γνωρίζει ηλικία.
Από τα αγωνιστικά χρόνια στην Αθήνα της Κατοχής ως τα ακαδημαϊκά ύψη της μεταπολεμικής Ευρώπης ο λόγος της υπήρξε πάντοτε αιχμηρός, ελεύθερος και εύστοχος. Με ακαταπόνητη προσήλωση στη μελέτη και την έρευνα υπηρέτησε με αδιάπτωτο πάθος την ιστορική επιστήμη και ιδίως τη βυζαντινολογία, συμβάλλοντας καθοριστικά στη διεθνή κατανόηση του Βυζαντίου ως θεμελιώδους πυλώνα του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Φώτισε με συνέπεια την ιστορική συνέχεια του Ελληνισμού και τη θέση της Ελλάδας στον ευρωπαϊκό και παγκόσμιο χάρτη.
Ως η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του Τμήματος Ιστορίας και η πρώτη γυναίκα πρύτανης στα 700 χρόνια ιστορίας του Πανεπιστημίου της Σορβόννης, απέδειξε έμπρακτα ότι η γνώση, η εργατικότητα και η γνησιότητα της προσφοράς μπορούν να υπερβούν κάθε στερεότυπο και κάθε περιορισμό, ανοίγοντας δρόμους για τις επόμενες γενιές. Υπήρξε υπόδειγμα για τις γυναίκες επιστήμονες, για κάθε νέα και νέο που ονειρεύεται να κατακτήσει κορυφές, αλλά και για κάθε πολίτη που πιστεύει ότι η παιδεία, η πνευματική ποιότητα και η ελευθερία της σκέψης αποτελούν ζηλευτά γνωρίσματα των ολοκληρωμένων και υπεύθυνων ατόμων και συνάμα θεμέλια μιας δημοκρατικής και ώριμης κοινωνίας.
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ αφήνει πίσω της μια ανεκτίμητη πνευματική παρακαταθήκη και ένα ζωντανό παράδειγμα προσφοράς. Εκφράζω τα ειλικρινή και βαθιά μου συλλυπητήρια στην οικογένεια και στους οικείους της. Η μνήμη και το έργο της θα παραμείνουν φωτεινός οδηγός για την κοινωνία μας».
Πρόεδρος Βουλής: Μία από τις σημαντικότερες και πλέον εμβληματικές εκπροσώπους της χώρας μας στο διεθνές πνευματικό και ακαδημαϊκό στερέωμα.
Ο Πρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων κ. Νικήτας Κακλαμάνης, πληροφορηθείς την εκδημία της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ, προέβη στην ακόλουθη δήλωση:
«Η απώλεια της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ σηματοδοτεί το τέλος μιας σπουδαίας διαδρομής που υπερέβη τα όρια της επιστήμης και άγγιξε τον ίδιο τον πυρήνα του ευρωπαϊκού πνεύματος. Αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες και πλέον εμβληματικές εκπροσώπους της χώρας μας στο διεθνές πνευματικό και ακαδημαϊκό στερέωμα. Με το κύρος, τη γνώση και τη διεθνή της παρουσία ανέδειξε την Ελλάδα ως ενεργό φορέα πολιτισμού, ιστορικής συνέχειας και επιστημονικής αριστείας.
Υπήρξε κορυφαία ιστορικός και διεθνώς αναγνωρισμένη βυζαντινολόγος, με έργο που ανέδειξε τον βυζαντινό πολιτισμό ως ζωντανό θεμέλιο της ευρωπαϊκής ιστορίας και ταυτότητας. Με τη σκέψη της, τη διδασκαλία της και τη δημόσια παρουσία της, υπηρέτησε με συνέπεια τη γνώση, την παιδεία και τον ορθό λόγο.
Η ακαδημαϊκή της πορεία, που την κατέστησε την πρώτη γυναίκα Πρύτανη στην ιστορία της Σορβόννης, δεν συνιστούσε μόνο προσωπικό επίτευγμα, αλλά και ορόσημο για τη θέση των γυναικών στην ανώτατη εκπαίδευση και στους διεθνείς θεσμούς. Παράλληλα, η διαρκής της σύνδεση με την Ελλάδα και η προσφορά της στον δημόσιο διάλογο ανέδειξαν μια προσωπικότητα βαθιάς παιδείας, παρρησίας και αφοσίωσης στις αξίες του πολιτισμού και της δημοκρατίας. Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ καταλαμβάνει πλέον ξεχωριστή θέση στη συλλογική μνήμη του τόπου και της ευρωπαϊκής διανόησης. Το έργο και η σκέψη της θα συνεχίσουν να εμπνέουν τις επόμενες γενιές. Στην οικογένειά της και στους οικείους της εκφράζω τα ειλικρινή και θερμά μου συλλυπητήρια».
Μενδώνη: Μια από τις μεγαλύτερες και ολοκληρωμένες φυσιογνωμίες της σύγχρονης Ελλάδας
Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, πληροφορούμενη την απώλεια της Ελένης Αρβελέρ, έκανε την ακόλουθη δήλωση:
Με οδύνη και άφατη συγκίνηση πληροφορήθηκα την απώλεια της Ελένης Αρβελέρ μιας μεγάλης Ελληνίδας, στο έργο της οποίας οφείλουμε τη σύνδεση του Βυζαντίου με την Αρχαία και Νεότερη ελληνική ιστορία. Μιας διανοούμενης με καίρια επίδραση στην επιστήμη και στα δημόσια πράγματα. Μιας από τις μεγαλύτερες και ολοκληρωμένες φυσιογνωμίες της σύγχρονης Ελλάδας. Ο μακρύς και άκρως δημιουργικός βίος της, καθιστά την απώλειά της ακόμα μεγαλύτερη. Σημείο αναφοράς της αποτελούν οι εξέχουσες μελέτες της «Το Βυζάντιο και η θάλασσα» και η «Πολιτική Ιδεολογία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας». Είναι το συγγραφικό της έργο που σε ευρωπαϊκή κλίμακα ανανοηματοδότησε το Βυζάντιο ως τον συνδετικό κρίκο μεταξύ αρχαιότητας και νεοελληνικών χρόνων, συντελώντας ουσιαστικά στην αναζωογόνηση των Βυζαντινών σπουδών στη Δύση. Στο πρόσωπό της συνυπήρξαν η εμβριθής ιστορικός που άνοιξε νέους δρόμους στην πρόσληψη του Βυζαντινού κόσμου και του πολιτισμού του, η δημόσια διανοούμενη με την καυστική αλλά πάντα απόλυτα δίκαιη παρέμβαση, η κορυφαία δημόσια λειτουργός, που αναδείχθηκε αντιπρύτανης και πρύτανης της Σορβόννης και της Ακαδημίας του Παρισιού και πρόεδρος του Πολιτιστικού Κέντρου Ζορζ Πομπιντού. Από το 1999, η στενή μου συνεργασία με την Ελένη Αρβελέρ, σε διάφορες θέσεις τις οποίες κατείχε ήταν μία όαση. Ως Πρόεδρος του Εθνικού Θεάτρου με την εξαιρετική και ευρεία καλλιέργειά της και με τη στενή της συνεργασία με τον Νίκο Κούρκουλο, έδωσαν στο Εθνικό Θέατρο τη διεθνή αναγνώρισή του.
Οι συζητήσεις μας που αφορούσαν στη διεθνή πολιτιστική παρουσία της Ελλάδος και στην εξωστρέφειά της ήταν δημιουργικές και γόνιμες και πάντα ένα μάθημα για εμένα. Στις δύσκολές μας ώρες στο Υπουργείο Πολιτισμού, στάθηκε πάντα αρωγός και παρούσα.
Θα μας λείψει…
Στην κόρη της, στην εγγονή της, στους πολλούς μαθητές και φίλους της, εδώ και στη Γαλλία, τα πιο ειλικρινή μου συλλυπητήρια.
Ανδρουλάκης: Η Ελλάδα υποκλίνεται σε μια σπουδαία προσωπικότητα
Σε συλλυπητήρια δήλωσή του, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ Νίκος Ανδρουλάκης τόνισε: «Η Ελλάδα αποχαιρετά με σεβασμό και υποκλίνεται στην Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, μια σπουδαία προσωπικότητα που έτυχε διεθνούς αναγνώρισης και διέγραψε μια κορυφαία ακαδημαϊκή διαδρομή. Οι μελέτες της για το Βυζάντιο καθώς και η βαθιά πίστη της ότι η ιστορία είναι εργαλείο αυτογνωσίας και η γλώσσα φορέας μνήμης θα αποτελούν διαχρονικούς φάρους».
Ο υπουργός Άμυνας Νίκος Δένδιας σε ανάρτησή του ανέφερε: «Η Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ υπήρξε εμβληματική Ιστορικός, με τεράστιο έργο και διεθνή ακτινοβολία. Με τη γνώση και την αφοσίωσή της, ανέδειξε τη Βυζαντινή Περίοδο και συνέβαλε καθοριστικά στο να φωτιστεί ως αναπόσπαστο και λαμπρό κεφάλαιο της πορείας του Ελληνισμού μέσα στους αιώνες. Την αποχαιρετάμε με ευγνωμοσύνη».
Ο βουλευτής Ηλείας της ΝΔ Δημήτρης Αβραμόπουλος δήλωσε: «Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ υπήρξε μια εμβληματική μορφή της επιστήμης και των γραμμάτων, που με το έργο και την προσωπικότητά της τίμησε την Ελλάδα διεθνώς. Με τη διαδρομή της στη Σορβόννη και τη διεθνή αναγνώριση της συμβολής της στη βυζαντινή ιστορία, ανέδειξε τη συνέχεια και το βάθος του ελληνισμού, συμβάλλοντας με το ιστορικό της έργο στην εθνική μας αυτογνωσία. Την αποχαιρετούμε με σεβασμό, ευγνωμοσύνη και τιμή. Η παρακαταθήκη της θα παραμένει ζωντανή και δημιουργική».
Σε ανακοίνωσή του ο πρώην πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου δήλωσε για τον θάνατο της Ελένης Γλύκατζη‑Αρβελέρ:
«Πνεύμα ατίθασο, ελεύθερο. Φωνή δυνατή, αδέσμευτη. Διαδρομή πλούσια, φωτεινή.
Είχα τη χαρά και την τιμή να τη γνωρίσω, όταν μας έκανε όλους περήφανους αναλαμβάνοντας την πρυτανεία της Ακαδημίας των Παρισίων.
Είναι λίγα μόνο από όσα χαρακτήριζαν την Ελένη Γλύκατζη‑Αρβελέρ, τη σπουδαία Ελληνίδα που διέγραψε μια ζηλευτή πορεία στους δρόμους της γνώσης και της αναζήτησης ενός καλύτερου μέλλοντος για την ανθρωπότητα.
Κατανοώντας όσο λίγοι τη σημασία της παιδείας και του πολιτισμού για την οικοδόμηση ενός μέλλοντος αντάξιου των μεγάλων κατακτήσεων του ανθρώπινου πνεύματος, αφιερώθηκε στη διαμόρφωση νέων επιστημόνων με υψηλό δημοκρατικό φρόνημα.
Η έμπνευσή της αντλούνταν πάντοτε από τις φιλοσοφικές αναζητήσεις των αρχαίων Ελλήνων γύρω από τη δίκαιη κοινωνία και την ανθρώπινη ευδαιμονία.
Η απώλειά της μας κληροδοτεί μια μεγάλη ευθύνη: να δημιουργήσουμε μια Ευρώπη φωτεινό παράδειγμα για ολόκληρο τον κόσμο, όπου τον πρώτο λόγο θα έχουν οι ίδιες οι Ευρωπαίες και οι ίδιοι οι Ευρωπαίοι. Στους οικείους της εκφράζω τα θερμά μου συλλυπητήρια».
Σε δήλωσή του ο πρώην ΠτΔ Προκόπης Παυλοπούλος ανέφερε:
«Ο θάνατος της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ μεταξύ άλλων καταγράφει και τις διαστάσεις του δυσαναπλήρωτου κενού που αφήνει η απώλειά της στο πεδίο της εν γένει ευρωπαϊκής διανόησης, ιδίως σε ό,τι αφορά την έρευνα γύρω από την ανεξάντλητη διαχρονική πολιτισμική παρακαταθήκη της Ελλάδας κατ’ εξοχήν στον Ευρωπαϊκό Πολιτισμό μέσω του Αρχαίου Ελληνικού και του Βυζαντινού Πολιτισμού. Αιωνία η Μνήμη της».
Ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ Παύλος Γερουλάνος έκανε την εξής ανάρτηση:
«Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ υπήρξε μια Ελληνίδα που απέδειξε ότι η αγάπη για την πατρίδα δεν περιορίζεται στα λόγια, αλλά εκφράζεται μέσα από τη γνώση, τη σκέψη και τη διαρκή προσφορά. Παρότι η πορεία της ήταν κυρίως διεθνής, η Ελλάδα παρέμενε σταθερά στο επίκεντρο της αναφοράς της ως ιστορία, ως πολιτισμός, αλλά και ως ευθύνη απέναντι στο μέλλον.
Ως πρώτη γυναίκα πρύτανης της Σορβόννης, άνοιξε δρόμους σε έναν από τους σημαντικότερους πανεπιστημιακούς θεσμούς της Ευρώπης, κουβαλώντας μαζί της την ελληνική παιδεία και την ανάγκη να παραμένει ζωντανή η ιστορική μνήμη.
Σε μια εποχή όπου η έννοια της πατρίδας συχνά εγκλωβίζεται σε εύκολες αντιπαραθέσεις, η δική της στάση ανέδειξε έναν διαφορετικό δρόμο: μια πατριωτική στάση ανοιχτή στον κόσμο, θεμελιωμένη στη γνώση και στον σεβασμό των θεσμών. Την αποχαιρετούμε με σεβασμό, κρατώντας ως παρακαταθήκη την πίστη της ότι η Ελλάδα μπορεί να έχει ισχυρή φωνή διεθνώς όταν επενδύει στην παιδεία, στη μνήμη και στη σοβαρή πνευματική δουλειά. Αποχαιρετούμε μία μεγάλη Ελληνίδα!»
