Της δημοσιογραφου Σοφίας Μισάκοβετς
Σε μια Ευρώπη που βρίσκεται αντιμέτωπη με αλλεπάλληλες ανατροπές, νέες γεωπολιτικές ισορροπίες και αποφάσεις που θα καθορίσουν την επόμενη μέρα της, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ανέβηκε στο βήμα της Ολομέλειας με ένα μήνυμα που δύσκολα περνά απαρατήρητο. Η πρόεδρος της Κομισιόν επιχείρησε να χαρτογραφήσει το νέο ευρωπαϊκό τοπίο, να απαντήσει στις πιέσεις της συγκυρίας και — κυρίως — να δείξει ποια Ευρώπη θέλει να οικοδομήσει τα επόμενα χρόνια.
Από την ασφάλεια και την οικονομία έως την ανταγωνιστικότητα, την άμυνα και τις μεγάλες γεωπολιτικές προκλήσεις, η ομιλία της κινήθηκε σε ένα βασικό ερώτημα: μπορεί η Ευρώπη να περάσει από τη διαχείριση των κρίσεων στην ανάληψη πρωταγωνιστικού ρόλου;
Φον ντερ Λάιεν από το Στρασβούργο: Η Ευρώπη πρέπει να γίνει πιο ασφαλής, πιο ανεξάρτητη και πιο ανθεκτική
Η ασφάλεια, η Ουκρανία, η Κίνα, η τεχνητή νοημοσύνη, η μετανάστευση και η προστασία των Ευρωπαίων πολιτών στο επίκεντρο της ετήσιας ομιλίας της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Στρασβούργο — Με το μήνυμα ότι η Ευρώπη πρέπει να ενισχύσει την ικανότητά της να προστατεύει τους πολίτες της και να δρα πιο αυτόνομα σε ένα ολοένα πιο ασταθές διεθνές περιβάλλον, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν παρουσίασε σήμερα, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο Στρασβούργο, τις προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την επόμενη περίοδο.
Στην ετήσια ομιλία της για την «Κατάσταση της Ένωσης», η οποία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πολιτικούς σταθμούς της ευρωπαϊκής χρονιάς, η φον ντερ Λάιεν έδωσε ιδιαίτερο βάρος στην άμυνα και την ασφάλεια, στη στήριξη της Ουκρανίας, στην οικονομική και τεχνολογική ανεξαρτησία της Ευρώπης, αλλά και σε ζητήματα που αφορούν άμεσα την καθημερινότητα των πολιτών, όπως η κλιματική αλλαγή και η προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο.
Νέα αρχιτεκτονική ευρωπαϊκής ασφάλειας
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της ομιλίας ήταν η πρόταση για τη δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφάλειας, στο οποίο θα μπορούσαν να συμμετέχουν στενοί εταίροι της ΕΕ, μεταξύ άλλων το Ηνωμένο Βασίλειο, ο Καναδάς, η Νορβηγία και η Ουκρανία.
Παράλληλα, η πρόεδρος της Επιτροπής πρότεινε τη δημιουργία ενός νέου μηχανισμού άμεσης αντίδρασης σε περίπτωση υβριδικών απειλών, όπως κυβερνοεπιθέσεις, σαμποτάζ και περιστατικά με drones.
Η πρόταση εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια της ΕΕ να ενισχύσει τις δικές της δυνατότητες άμυνας και αποτροπής, καθώς οι ευρωπαϊκές χώρες αντιμετωπίζουν ένα πιο σύνθετο περιβάλλον ασφαλείας.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη θέσει ως στόχο την ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής ετοιμότητας έως το 2030, με πρωτοβουλίες που περιλαμβάνουν ευρωπαϊκή άμυνα κατά των drones, ευρωπαϊκή αεράμυνα και καλύτερη στρατιωτική κινητικότητα μεταξύ των κρατών-μελών.
Στο πλευρό της Ουκρανίας
Η Ουκρανία παραμένει στον πυρήνα της ευρωπαϊκής πολιτικής. Η φον ντερ Λάιεν επανέλαβε τη δέσμευση της ΕΕ για συνεχή οικονομική, ανθρωπιστική και αμυντική στήριξη προς το Κίεβο.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σημειώνει ότι τα κράτη-μέλη έχουν συμφωνήσει σε πρόσθετη στήριξη ύψους 90 δισ. ευρώ για τις ανάγκες της Ουκρανίας κατά το 2026 και το 2027, πέρα από τα περισσότερα από 200 δισ. ευρώ που έχουν ήδη διατεθεί. Παράλληλα, τον Ιούνιο άνοιξε ο δρόμος για τις διαπραγματεύσεις σχετικά με το πρώτο κεφάλαιο της διαδικασίας ένταξης της Ουκρανίας στην ΕΕ.
Η νέα σχέση με τον Καναδά
Ιδιαίτερο πολιτικό ενδιαφέρον είχε η παρουσία του Καναδού πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνεϊ στο Στρασβούργο.
Η φον ντερ Λάιεν πρότεινε ο Καναδάς να γίνει ο πρώτος «συνδεδεμένος εταίρος» (associate member) της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ανοίγοντας τον δρόμο για βαθύτερη συνεργασία σε τομείς όπως η άμυνα, η ενέργεια, η τεχνολογία και η οικονομική ασφάλεια.
Η πρόταση δείχνει την πρόθεση των Βρυξελλών να ενισχύσουν τις σχέσεις με χώρες που θεωρούν στρατηγικούς εταίρους και να διευρύνουν το δίκτυο συνεργασιών της Ευρώπης σε μια περίοδο γεωπολιτικών ανακατατάξεων.
«Η Ευρώπη δεν μπορεί να εξαρτάται»
Σημαντικό μέρος της ομιλίας αφιερώθηκε στην οικονομική ασφάλεια και στις στρατηγικές εξαρτήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην Κίνα. Η φον ντερ Λάιεν υπογράμμισε ότι το εμπορικό έλλειμμα της ΕΕ με την Κίνα είναι μη βιώσιμο και προανήγγειλε δράσεις για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής παραγωγής και τη διαφοροποίηση των αλυσίδων εφοδιασμού.
Στο επίκεντρο βρίσκεται και η πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες, απαραίτητες για την ευρωπαϊκή βιομηχανία, την πράσινη μετάβαση, την άμυνα και την τεχνολογία.
Τεχνητή νοημοσύνη: ανάπτυξη, αλλά με όρια
Η τεχνητή νοημοσύνη αποτέλεσε ακόμη ένα σημαντικό κεφάλαιο της ομιλίας.
Η πρόεδρος της Επιτροπής τάχθηκε υπέρ μιας πιο προσεκτικής προσέγγισης στην ανάπτυξη των πλέον προηγμένων μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης, επισημαίνοντας τους κινδύνους που μπορεί να δημιουργήσουν.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να ενισχύσει την αξιοποίηση της AI σε τομείς όπως η υγεία, οι μεταφορές, η γεωργία, η βιομηχανία, η άμυνα και το διάστημα, επενδύοντας ταυτόχρονα σε ευρωπαϊκές υποδομές υπολογιστικής ισχύος και στην ασφάλεια της τεχνολογίας.
Προστασία των παιδιών στα social media
Ένα από τα μέτρα που αναμένεται να προκαλέσουν συζήτηση αφορά τα παιδιά και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Η Επιτροπή προτίθεται να προτείνει περιορισμούς για την πρόσβαση των ανηλίκων στα κοινωνικά δίκτυα, με στόχο την ενίσχυση της προστασίας τους από κινδύνους του ψηφιακού περιβάλλοντος.
Η πρωτοβουλία εντάσσεται στη γενικότερη ευρωπαϊκή πολιτική για τη δημιουργία ασφαλέστερου ψηφιακού χώρου για τους ανηλίκους.
Μετανάστευση: «Η Ευρώπη πρέπει να προστατεύσει τα σύνορά της»
Το μεταναστευτικό βρέθηκε επίσης ψηλά στην ατζέντα.
Με αφορμή την πρόσφατη κρίση στη Θέουτα, η φον ντερ Λάιεν τόνισε ότι τα εξωτερικά σύνορα των κρατών-μελών αποτελούν και ευρωπαϊκά σύνορα. Παράλληλα, παρουσίασε την ανάγκη για ένα νέο Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Αντιμετώπισης Έκτακτων Καταστάσεων, το οποίο θα ενεργοποιείται σε περιόδους ιδιαίτερα αυξημένων μεταναστευτικών πιέσεων.
Στο πακέτο περιλαμβάνονται επίσης η ενίσχυση της Frontex, καλύτερα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και στενότερη συνεργασία με τρίτες χώρες.
Κλιματική αλλαγή και ακραία καιρικά φαινόμενα
Η φετινή δύσκολη περίοδος με τις υψηλές θερμοκρασίες και τις μεγάλες πυρκαγιές έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα και στην κλιματική ασφάλεια.
Η φον ντερ Λάιεν ανακοίνωσε τη δημιουργία μιας ευρωπαϊκής συμμαχίας για την κλιματική ασφάλιση, καθώς και ένα νέο ευρωπαϊκό σχέδιο για την αντιμετώπιση των καυσώνων.
Παράλληλα, η Επιτροπή προσανατολίζεται στην ενίσχυση των ευρωπαϊκών δυνατοτήτων πυρόσβεσης, με στόχο η Ευρώπη να μπορεί να ανταποκρίνεται ταχύτερα όταν μια χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με μεγάλης κλίμακας πυρκαγιές.
Μια Ευρώπη που αναζητά μεγαλύτερη αυτονομία
Από το βήμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο, η φον ντερ Λάιεν παρουσίασε ουσιαστικά ένα ευρωπαϊκό σχέδιο με κεντρικό άξονα την ανεξαρτησία, την ασφάλεια και την ανθεκτικότητα.
Άμυνα, ενέργεια, κρίσιμες πρώτες ύλες, τεχνολογία, τεχνητή νοημοσύνη, κλιματική προστασία και διαχείριση των εξωτερικών συνόρων συνδέονται πλέον όλο και περισσότερο με την έννοια της ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Η φετινή ομιλία στο Στρασβούργο δεν περιορίστηκε έτσι σε έναν απολογισμό της προηγούμενης χρονιάς. Περιέγραψε τις βασικές κατευθύνσεις που, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, πρέπει να ακολουθήσει η Ένωση σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου οι γεωπολιτικές ισορροπίες, η τεχνολογική αλλαγή, η κλιματική κρίση και οι πιέσεις στα ευρωπαϊκά σύνορα δημιουργούν νέες προκλήσεις.
Το μήνυμα της προέδρου της Επιτροπής ήταν σαφές: η Ευρώπη επιδιώκει να διαθέτει περισσότερα δικά της εργαλεία, να μειώσει τις στρατηγικές εξαρτήσεις της και να ενισχύσει την ικανότητά της να αντιδρά συλλογικά όταν βρίσκεται αντιμέτωπη με κρίσεις.
